T

 

TAMBURYNO, tamborin, gra ludowa pochodzenia włoskiego (tamburello), przeniesiona na Górny Śląsk przez robotników sezonowych na przełomie XIX i XX w.); polegająca na przebijaniu piłki o wadze 88 g płaskim bębenkiem skórzanym (podobnym do instrumentu muzycznego), otwartym z jednej strony, na stronę przeciwną, o zwycięstwie decyduje większa liczba punktów (liczonych jak w tenisie). Jako gra wyłącznie kobieca rozwijała się w 16 jednostkach organizacyjnych – niemieckich w ramach akcji ►Volks- und Jugendspiele (1904) w: ►Spielverein Bogucice, ►Spielverein Podlesie, ►Spiel- und Eislaufverein Dąb, ►Spiel- und Eislaufverein Józefowiec, ►Spiel- und Eislaufverein Katowice, ►Spiel- und Eislaufverein Załęże, ►Spielverein Zawodzie; ►Turn- und Spielverein Ligota, ►Turn- und Spielverein Murcki, ►Turn- und Spielverein Nikiszowiec, ►Altes Turnverein Rozdzień, ►Deutsche Jugendverein Szopienice. Gra przejęta została w latach 1920–1922 przez ►plebiscytowe polskie kluby sportowe i uprawiana była w rejonie Szopienic-Janowa w klubach: ►Olimpia Szopienice, ►Wolność Janów, ►Jedność Nikiszowiec, ►Brynica Borki; po 1922 uprawiana rzadko, m.in. w ►Altes Turn Verein Kattowitz.
A.Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim. Opole 2008; Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz, Katowice 2012.

TECHNIKUM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO W KATOWICACH, 3-letnia szkoła kształcąca nauczycieli wychowania fizycznego i instruktorów sportowych, zał. 1952. Dwukrotnie reformowana (cykl 4-letni i 5-letni), ostatecznie przekształcona w Liceum Pedagogiczne o profilu kształcenia nauczycieli wychowania fizycznego. Technikum Wychowania Fizycznego ukończyło 478 absolwentów; ostatnia matura odbyła się w 1960; przy szkole działało Koło Sportowe „Zryw” (zob. KS ►„Iskra” Katowice). Wykładowcy: Augustyn Barczyk, Walerian Klimontowicz, Cecylia Malczyk, Tadeusz Madej, Alojzy Chrószcz, Z. Głazek, Z. Weiss, Z. Hoffmann, A. Szyler, W. Stec; znani wychowankowie: Barbara Eustachewicz, Helena Dzik, Alfred Kucharczyk, K. Mieleszczuk, S. Sowa, J. Thym Gajda.

TENIS STOŁOWY, dyscyplina sportu, pod pierwotną nazwą ping-pong; w pierwszym rzędzie rozwijała się struktura ruchu młodzieżowego, w oparciu o przepisy i regulaminy opublikowane przez dziennik „Polonia” (1930); jej pionierami w woj. śląskim byli przedstawiciele duchowieństwa katolickiego (koniec lat 20. XX w.); wprowadzona do programu organizacji katolickich Katowic (lata 30. XX w.): Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej – ►Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży Męskiej (przy parafiach: Najświętszej Marii Panny, Prokatedralnej (św. św. Piotra i Pawła), św. Ludwika w Panewnikach), objęła struktury związków zawodowych (►Oddziały Młodzieży Polskiego Związku Pracowników), jednostek niepodległościowych (►Oddziały Młodzieży Powstańczej), w ►Związku Harcerstwa Polskiego, ►Świetlicowym Ruchu Bezrobotnych. Trend ten pozostał dominujący w latach 1946–1949, opierał się na lewicowych organizacjach młodzieżowych – sekcjach t.s. ►Związku Walki Młodych i ►OMTUR Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych; W polskich klubach sportowych początkowo traktowano go rekreacyjnie; pierwsza sekcja, założona w ►Śląskim Klubie Lekkoatletycznym Katowice, brała udział w międzynarodowym turnieju (rozegranym w 1930 r. w Katowicach) z udziałem przedstawicieli klubów niemieckich z rejencji opolskiej; sekcje t.s. prowadziły także: ►Żydowski Klub Sportowy, niemieckie ►Katowicki Klub Tenisowy; ►Erster Fußball Club, a po II wojnie światowej: ►Pogoń Katowice i RKS Załęże. Duża liczba sekcji t.s. umożliwiła wprowadzenie szerokiej gamy rozgrywek: od mistrzostw poszczególnych dzielnic miasta, przez mistrzostwa wewnętrzne poszczególnych organizacji, aż po okręgowe. Likwidacja nurtu młodzieżowego w ruchu sportowym (początek lat 50. XX w.), zapoczątkowała długoletni kryzys tej dyscypliny w Katowicach pogłębiony w następnym dziesięcioleciu (liczba czynnych sekcji t.s. spadła do dwóch); pierwsze jej ożywienie, związane z działalnością ►Dębu Katowice i ►GKS Katowice (przełom lat 60. i 70. XX w.) było zjawiskiem krótkotrwałym, do drugiego ożywienia (1990–1997) przyczynił się KS ►Baildon Katowice. Katowice stały się siedzibą ►Polskiego Związku Tenisa Stołowego (1946–1948); oraz ►Śląskiego Okręgowego Związku Tenisa Stołowego (od 1946), organizatora MP w Katowicach (1988, 1995), Piotrowicach (1958); meczów superligi Polska–Węgry (1995), Polska–Niemcy (1995) w ►Hali Sportowej „Baildon”; wymiar lokalny miały osiągnięcia Marcina Werby (Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży przy parafii Najświętszej Marii Panny) i Jerzego Pierończyka (►Górnik Załęże; zob. też ►Kleofas 06 Katowice); natomiast do najznaczniejszych osiągnięć zaliczyć należy: udział w rozgrywkach I ligi t.s. – Dębu Katowice (1967–1968), GKS Katowice (1969–1971) i Baildonu Katowice (1990–1997); 19 medali (8–4–7) MP w latach 1991–1996; 1 (0–0–1) medal ME (1995) tenisistów stołowych KS Baildon Katowice. Czołowymi zawodnikami byli: Lucjan Błaszczyk, Leszek Kucharski, Piotr Napiórkowski, Andrzej Płodzień.
W Pięta: Tenis stołowy na Górnym Śląsku w latach 1929–2004. Częstochowa 2005.

Kluby i sekcje tenisa stołowego w Katowicach (1930–1939)

Lp.Nazwa klubuMiejscowośćOkres działalności
1 Gwiazda Załęże 1932–1934
2 Harcerski Klub Pingpongowy Nikiszowiec 1934
Harcerski Klub Sportowy Szopienice 1936
4 Jaskółka Dąbrówka Mała 1934
5 Jedność Zawodzie 1934
6 Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej Bogucice 1936
7 Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej Janów 1932–1936
8 Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej Katedra Katowice 1932
9 Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej Parafia Mariacka Katowice 1931–1939
10 Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej Panewniki 1932
11 Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej Zawodzie 1932–1939
12 Katowicki Klub Tenisowy Katowice 1930–1931
13 Klub Pingpongowy Wełnowiec 1932–1934
14 Klub Świetlicowy „Zorza" Zawodzie 1934–1935
15 Odrodzenie Dąbrówka Mała 1934
16 OMP Dąb 1933–1935
17 OMP Ligota 1936–1938
18 OMP Murcki 1933–1935
19 OMP Nikiszowiec 1934–1937
20 OMP Szopienice 1933–1934
21 OMP Wspólnota Interesów Katowice 1936
22 OMP Załęże 1936
23 OMP Zawodzie 1933–1939
24 Orlęta Bogucice  
25 Orlęta Dąbrówka Mała 1936
26 Pierwsze Towarzystwo Sportowe Szopienice 1937–1939
27 Polski Związek Pracowników Katowice 1933
28 Strzelec Nikiszowiec 1934–1939
29 Strzelec Szopienice 1938–1939
30 Śląski Klub Hokejowy Katowice 1934–1936

A.Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008.

Sekcje tenisa stołowego w Katowicach (1945–2010)

Lp.Nazwa sekcjiMiejscowośćOkres działalności
1 Baildon Katowice 1984–1999
2 Czyn (Ogniwo) – przy Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik" Katowice 1948–1950
3 Górnik PZGUG Katowice 1949
4 Gwardia Katowice 1954
5 Kleofas Katowice-Załęże 1948–1956
6 Kopalnia 20 Katowice-Bogucice 1949
7 Kopernik Katowice 1949–1950
8 Leader Katowice 2007–2010
9 Płomień Katowice 1949
10 Pogoń Katowice 1946
11 Słowian Katowice 1949
12 Sparta Katowice 1954–1956
13 STS przy Hucie „Baildon" Katowice 1949–1956
14 STS Żydowski Dom Kultury Katowice (Żydowskie Stowarzyszenie Kulturalne) 1949–1950
15 Union Katowice 1949
16 WKKF Katowice 1950
17 Wojewódzkie Zrzeszenie Sportowe „Gwardia" Katowice 1949
18 Związek Młodzieży Polskiej Katowice-Dąb 1949
19 Zryw Katowice 1954
20 ZTK Katowice 1950
21 Związkowiec Katowice 1950

W Pięta: Tenis stołowy na Górnym Śląsku w latach 1929–2004. Częstochowa 2005.

TEXOPHILUS KATOWICE, Stowarzyszenie Miłośników Łucznictwa, jednosekcyjny klub łuczniczy, zał. 1956, nie było związane z żadnym katowickim zakładem pracy; próbowało oprzeć działalność na nowoczesnych badaniach naukowych (zachodnich), nie uzyskało akceptacji władz sportowych województwa katowickiego, nie zostało zarejestrowane; działacze: dr Adam Podgórski, Jerzy Tondera.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych Katowice, sygn. 795 II.

TĘCZA KATOWICE zob. ►Sparta Katowice

TOPOLE KATOWICE, UKS, zał. 2000 w Giszowcu. Prowadzi zajęcia takie, jak: koszykówka (kobiet i mężczyzn), boks, kickboxing, boks zawodowy.
J. Tofilska: Giszowiec. Monografia historyczna. Katowice 2016.

TOR WYŚCIGÓW KONNYCH W BRYNOWIE, obiekt sportowy, powstał z inicjatywy Wielkopolskiego Towarzystwa Wyścigów Konnych, otwarty 7 VIII 1932 przy ul. Kościuszki; od 1934 był współorganiztorem imprez ►Śląskiego Klubu Jazdy Konnej (skoki przez przeszkody, pokazy ujeżdżania konia, wyścigi dla początkujących, pogoń za lisem); gonitwy dla zawodowców z przeszkodami i bez przeszkód (1–3 okrążenia toru), z totalizatorem; ostatnie wzmianki w publikatorach: 1945), w aktach: 1951.
AUM zesp. 5, sygn. 760; Propozycje zawodów konnych Śląskiego Klubu Jazdy Konnej w Katowicach mających się odbyć w dniach 10, 11 i 13 października 1936 r[oku] na torze wyścigowym w Katowicach-Brynowie, zatwierdzone przez P.Z.J. [Polski Związek Jeździecki]: propozycje oparte na wytycznych P.Z.J. dla popularnych meetingów na rok 1936. Katowice [b.r.w, 1936]; Propozycje zawodów konnych Śląskiego Klubu Jazdy Konnej w Katowicach mających się odbyć w dniach 12, 13 i 15 października 1935 r. na torze wyścigowym w Katowicach-Brynowie oraz 19 i 20 października 1935 r. na Stadjonie P.W. i W.F. w Chorzowie: zatwierdzone przez P.Z.J. [Polski Związek Jeździecki]. Katowice: [b.r.w., 1935]; Przewodnik informator po Katowicach. Katowice, 1945. „Polonia” 1932, nr 2804, 2815.

TORKAT, nieistniejące już sztuczne lodowisko w Katowicach. Obiekt rekreacyjno-sportowy powstał (zaprojektowany przez inż. Koldę, budowany od 1 IV do 7 XII 1930 przez Pierwszą Brneńską Fabrykę Maszyn w Brnie) jako pierwsze w Polsce i 13. na świecie lodowisko sztucznie chłodzone w kompleksie sportowym (m.in. letni brodzik dla dzieci, korty tenisowe, plansze szermiercze, kino panoramiczne, estrada) przy ul. Bankowej nad rz. Rawą w Katowicach. Wybudowanie Torkatu było warunkiem przyznania Polsce organizacji Mistrzostw Świata w hokeju na lodzie w 1931 jako zabezpieczenie, gdyby warunki pogodowe nie pozwoliły rozegrać turnieju na lodowisku naturalnym w Krynicy. Otwarcie lodowiska miało miejsce 7 XII 1930. Prowadzenie obiektu finansowała Spółdzielnia Sztuczny Tor Łyżwiarski w Katowicach, w 1933 został przejęty przez budżet miejski. Od 1936 obiekt dysponował przenośną trybuną na 10 tys. osób. Na przełomie 1938/1939 wszczęta została procedura przejęcia obiektu przez Hutę Baildon. Totkat, zdewastowany wskutek działalności wojsk hitlerowskich i sowieckich, repatriantów, ludności cygańskiej, huta odbudowała w l. 1945–1949 – odnowiono betonową płytę lodowiska o wymiarach 60 x 30 m, pod którą zainstalowano 12 km rurek wypełnionych solanką, zbudowano nowe trybuny obliczone na 15 tys. miejsc, nad maszynownią wzniesiono nowy budynek, w którym znalazły pomieszczenia szatnie, umywalnie z natryskami, punkt sanitarny, hotelik z pokojami dla 65 osób, restauracja i kawiarnia. Od 1950 administrację obiektem przejęła kopalnia „Katowice” (w l. 1953–1956 Torstal). Obiekt dwukrotnie był niszczony przez pożar (1954, 1973). Torkat był miejscem międzynarodowych i ogólnopolskich zawodów sportowych w hokeju na lodzie, łyżwiarstwie figurowym, szermierce, tenisie, zapasach (występowali tu m.in. Karl Schaeffer, Maxi Herber i Ernst Bayer, Sonja Henie, drużyny hokejowe Kanady). Sportowe imprezy (np. hokejowe spotkania KS ►„Górnik 1920” Katowice z „Legią” Warszawa, których stawką było mistrzostwo Polski) gromadziły na trybunach tysiące kibiców. Latem obiekt zamieniał się w boisko lub salę koncertową. Katowiczanie oglądali wtedy m.in. występy amerykańskich koszykarzy z Harlem Globetrotters albo słuchali wokalistów Elli Fitzgerald, Paula Robesona, Michaja Burano, a wieczorami od maja do końca września na panoramicznym ekranie o szerokości 18,5 m wyświetlało filmy w kinie letnim. Z Torkatem była związana działalność kilku jednostek organizacyjnych sportu katowickiego m.in.: ►Katowickiego Klubu Łyżwiarskiego, ►Śląskiego Towarzystwa Łyżwiarskiego, ►Śląskiego Klubu Hokejowego; sekcji hokeja na lodzie i szermierki ►Górnika 1920 Katowice. Od 1994 nieczynny. W 2010 w tym miejscu rozpoczęto budowę, a w 2012 otwarto Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej (CINiBA).
A. Steuer: Kultura fizyczna w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; Tenże: Miejsce Katowic w ruchu sportowym II Rzeczpospolitej. W: Katowice w minionej rzeczywistości. Red. A. Barciak. Katowice 2006.

TOWARZYSTWO CYKLISTÓW „1905” KATOWICE, jednosekcyjna struktura sportowa, zał. 1905; pierwotna nazwa: Radfahrer Verein „Sport 1905” Kattowitz, od 1923 Towarzystwo Cyklistów 1905 Katowice. Siedziby: „Strzecha Górnicza” (1930), ul. Królewskohucka 75 (Katowice IV). Członkowie uprawiali kolarstwo szosowe i kolarski sport halowy. W Katowicach towarzystwo odegrało pionierską rolę w rozwoju piłki rowerowej; było jednym z głównych współzałożycieli ►Związku Cyklistów i Motocyklistów Województwa Śląskiego. W 1926 skupiało 24 członków. Działacze: Jan Ćwięczek, Gotfryd Grytzmann, Augustyn Skiba. Osiągnięcia: 6 (6–0–0) medali MP w piłce rowerowej (1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928) braci Jellinek. Zlikwidowane w 1939.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; A. Steuer: Miejsce Katowic w ruchu sportowym II Rzeczpospolitej. W: Katowice. W 140. rocznicę uzyskania praw miejskich. Red. A Barciak. Katowice 2006.

TOWARZYSTWO CYKLISTÓW 1928 ZAŁĘŻE, zał. 1928, w 1929 było wymieniane wśród gości Towarzystwa Cyklistów „Wesoła Jazda” w Kochłowicach podczas uroczystości poświęcenia sztandaru; ostatnie wzmianki 1933; działacz: Lisy (Lis ?).
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” BOGUCICE, gniazdo polskiego ruchu gimnastycznego, założone 11 VI lub 8 VII 1911. Powstało w wyniku zwycięstwa koncepcji decentralistycznych w ►TG „Sokół” I Katowice (pierwotnie zebrania odbywały się pod szyldem Zjednoczenia Zawodowego Polskiego). Było jednym z najbardziej aktywnych gniazd w rejencji opolskiej, w l. 1912–1914 uczestniczyło w zlotach na Zadolu. Posiadało własna sokolnię (od 1922 w starej strzelnicy, siedzibie Koła Towarzystwa Czytelni Ludowych) oraz sztandar (poświęcony w 1914 w kościele w Gierałtowicach). Należało do sieci organizacji tworzących teatr amatorski (wśród wystawionych sztuk scenicznych popularnością cieszyły się: Nowy Rok, Flisacy, Chłopi Arystokraci, Amerykanin, Gwiazda Syberii). W l. 1914–1917, VIII–XII 1919, III–VII 1921 z powodu działań zbrojnych I wojny światowej, I powstania śląskiego (w którym członkowie brali liczny udział) i III powstania śląskiego (utworzyło wspólną jednostkę wojskową – 5. kompania 2. baonu 3. Katowickiego Pułku Piechoty im. Jarosława Dąbrowskiego – z KS ►„Gwiazda” Bogucice i Pierwszą Drużyną Harcerską) zawiesiło działalność. W 1920 skupiało 120 członków. Należało do  Okręgu II ►Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce; ►Śląskiego Związku Lekkoatletycznego (od 1928). Od 1927 nastąpił wyraźny podział działalności na sekcje sportowe: lekkoatletyka; narciarstwo sportowo-rekreacyjne, łyżwiarstwo, hokej na lodzie, przysposobienie wojskowe (strzelectwo, łucznictwo); po 1933 większy nacisk położono na rozwój gimnastyki sportowej i działalność artystyczną: kółko dramatyczne; w 1934 powstał chór męski. Publikowało własne wydawnictwa, m.in.: Album pieśni sokolich, Srebrna księga bogucickiego „Sokoła” (1936). Prezesi: Antoni Wysocki, Jan Brzeskot, Alojzy Majowski, Roman Tuszyński; działacze: Tomasz Kotlorz, Franciszek Kost, Antoni Miękina. Osiągnięcia: 13 (3–6–4) medali MP (1935–1938) w gimnastyce sportowej. Wybitni sportowcy: Wilhelm Breguła, Zygfryd Kuklok.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937; Srebrna księga „Sokoła” w Bogucicach 1911–1936. Bogucice 1936; A. Steuer, J. Kocurek: Stowarzyszenia społeczne w Bogucicach, próba systematyki i ich rozwój w latach 1843–1939. W: Parafia bogucicka. Tradycja i współczesność. Księga jubileuszowa. Red. W. Świątkiewicz, J. Wycisło. Katowice 1994; Z dziejów Bogucic. Materiały z sesji popularnonaukowej zorganizowanej przez Miejski Dom Kultury „Bogucice-Zawodzie" z okazji 650-lecia Bogucic w dniach 13–14 października 2010 roku. Katowice [2011].

Osiągnięcia sportowe Wilhelma Breguły w gimnastyce sportowej

RokKonkurencjaMiejsce
1935 poręcze 1
1935 drążek 2
1935 wielobój indywidualny 2
1935 skok przez konia 2
1936 drążek 1
1936 wielobój indywidualny 2
1936 kółka 2
1937 drążek 3
1937 skok przez konia 2
1938 drążek 1
1938 kółka 3
1938 skok przez konia 3
1938 poręcze 3

 

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” BRYNÓW, gniazdo, zał. 12 VIII 1919 pod nazwą Katowicka Hałda; wpisane do rejestru stowarzyszeń pd nr. 93, wykreślone 7 II 1950. Sztandar został poświęcony 3 V 1919. Prowadziło sekcje: gimnastyczną i lekkoatletyczną. W 1919 skupiało 144, a w 1937 – 70 członków. Wybitni sportowcy: Marta Majowska-Szyndler. Działacze: Jan Kluzik, Robert Neumann, Kazimierz Kasprzak, Konstanty Woźniczka, a także: Tadeusz Kamieniecki, Kazimierz Surzyński, Antoni Kurzyca, Teodor Ryguła. Osiągnięcia: 2 (1–0–1) medale MŚ (1938) i 6 (3–3–0) medali MP (1936–1938).
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach, sygn. 6 I; W. Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” DĄB (TGSD), gniazdo zał. 12 II 1912; pierwotnie filia Zjednoczenia Zawodowego Polskiego w Dębie; reaktywowane jako Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Dąb-Józefowiec (1 IX 1918 – 30 III 1924); w l. 1924–1939 działało jako TG „Sokół” Dąb, dało początek ►Towarzystwu Gimnastycznemu „Sokół” Wełnowiec (1924). Pierwsza sokolnia mieściła się przy ul. Z. Seydy; druga była jednocześnie halą gimnastyczną szkoły nr 1 (od 1928 lub 1929). Gniazdo realizowało klasyczny program ruchu gimnastycznego; od 13 VI 1920 dysponowało własnym sztandarem; w l. 30. XX w. wystawiało banderie konne. Działacze: Antoni Manowski, Piotr Kosz, Stanisław Sikora, Ernest Głąbica.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice Wydział Spraw Wewnętrznych, sygn. 1111 I; W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937; „Polska Zachodnia” 1928, nr 284.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” DĄBRÓWKA MAŁA, pierwsza polska organizacja kultury fizycznej w Dąbrówce Małej, zał. 6 lub 12 I 1919, od 1920 posiadająca własny sztandar. W 1919 TG skupiało 105 członków. Początkowo realizowało klasyczny program wychowania fizycznego, od 1928 z sekcjami sportowymi: szermierki (jedyną w strukturach polskiego ruchu gimnastycznego na terenie Katowic), lekkoatletyki; należało do Katowickiego Okręgu ►Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce. Działacze: ks. Wawrzyniec Pucher (założyciel), Dominik Magiera, Jan Hofman, Franciszek Ledwoń, Leopold Rasek, Alojzy Świerczyński.
W. Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ I” KATOWICE, pierwsza polska organizacja kultury fizycznej w Katowicach, zał. 15 III 1896, reaktywowana w 1902 i 1917; drugie po Bytomiu gniazdo na Górnym Śląsku. U genezy powstania legła aktywność organizacyjna wielkopolskich pionierów sokolstwa polskiego; skupiało elity narodowo-niepodległościowe miasta. Do grona założycieli należeli: Stanisław Beszczyński (starszy), Wincenty Czaplicki, Jan Henryk i Wiktor Jesionek, Jan Joks, Adolf Ligoń, Aleksander Lewandowski, Jan Skiba, Wacław Okulicz, Wojciech Zając; później dołączyli m.in.: Franciszek Głowacki, Wojciech Korfanty, Jan Jakub Kowalczyk, Tomasz Kowalczyk, Stanisław Rożanowicz, Wacław Szyperski. TG należało do Okręgu VI Związku Sokołów w Państwie Niemieckim (1896–1919), Okręgu II (Katowickiego) ►Dzielnicy Śląskiej Związku Polskich Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce (1919–1939). Dało początek gniazdom ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Bogucice, ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Dąb, ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Załęże, Towarzystwa Gimnastyczno-Sportowego ►„Piast” Katowice (1918). Początkowo – mimo szykan administracji niemieckiej – prowadziło działalność narodowo-niepodległościową (prelekcje, wieczornice, ćwiczenia gimnastyczne, musztra, lekcje języka polskiego, zalążki turystyki, udział w regionalnych i ogólnopolskich zlotach sokolich – Zlot Grunwaldzki) w oddziałach męskim, żeńskim, młodzieżowym i oldbojów; wydało też Srebrną Księgę „Sokoła” katowickiego. W l. 20. XX w. nacisk położono na pracę w sekcjach sportowych (kajakarstwo, koszykówka, lekkoatletyka, narciarstwo, piłka nożna, siatkówka), odnosząc osiągnięcia o znaczeniu regionalnym.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 789; W. Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937; A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008.

Osiągnięcia sportowców Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół I” Katowice

MP w lekkoatletyce

Imię i nazwiskoKonkurencjaRokMiejsce
Helmut Gwóźdź bieg na 5 km 1936 3
Hildegarda Kamieniecka pięciobój 1936 1

H. Kurzyński, L. Luftman, J. Rozum, M. Rychwalski, A. Socha: Historia finałów lekkoatletycznych mistrzostw Polski 1922–2011. Bydgoszcz 2011; H. Kurzyński, S. Pietkiewicz, J. Rozum, T. Wołejko: Historia finałów lekkoatletycznych mistrzostw Polski 1920–2007. Konkurencje męskie. Szczecin 2009.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ II” KATOWICE, gniazdo zał. 19 XI 1922 przez uchodźców z powiatu toszecko-gliwickiego, reemigrantów z Nadrenii-Westfalii. Siedziby mieściły się w: restauracji „Strzecha Górnicza”, Domu Uchodźców Śląskich, Okręgowym Ośrodku Wychowania Fizycznego (Dom Sportowy) przy ul. Raciborskiej. Towarzystwo kontynuowało niepodległościowe tradycje  gniazda TG „Sokół” w Szobiszowicach k. Gliwic. Najwięcej członków – 163 – skupiało w 1926; kryzys personalny (w 1930 liczyło 48 członków) przyczynił się do dużego zróżnicowania demograficznego – w pracach gniazda uczestniczyli członkowie pochodzący z różnych regionów Polski, a także przedstawiciele innych narodowości; w l. 30. XX w. w jego szeregach znajdowali się także sportowcy pochodzenia włoskiego (Diotta Levi) i żydowskiego (Moritz Morgenstern). Gniazdo odegrało przełomową rolę w dziejach polskiego ruchu gimnastycznego w województwie śląskim – miejsce drugoplanowej gimnastyki przyrządowej zajęła ciężka atletyka; w l. 1924–1925 jego działacze przyczynili się do ukształtowania struktur tej dyscypliny sportu w woj. śląskim. Z ich inicjatywy w 1924 powstał Polski Związek Ciężkiej Atletyki, a wypracowana przez nich (m.in. Marcina Kuczmika) pięcioczłonowa struktura organizacyjna ruchu sportowego w województwie śląskim (drużyna, sekcja, klub, związek i związek związków sportowych) została przez ministra Mieczysława Orłowicza przyjęta jako obowiązująca na obszarze całej II Rzeczpospolitej Polskiej. W klubie działały sekcje: bokserska (1923–1928), ciężkoatletyczna (1923–1939) z najsilniejszą w Polsce w drużyną zapaśniczą, gimnastyczna, lekkoatletyczna (1925–1929), palantowa (1923–1926) i pływacka (1926). Gniazdo było współzałożycielem ►Śląskiego Okręgowego Związku Pływackiego. Funkcje prezesów pełnili: Franciszek Wesoły, Józef Matloch, Marcin Kuczmik, Jan Michalski, Jan Widuch, Stanisław Beszczyński. Gniazdo cieszyło się poparciem  Adama Kocura i Śląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowej. Należało do: ►Katowickiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce►Śląskiego Okręgowego Związku Bokserskiego, ►Śląskiego Okręgowego Związku Ciężkoatletycznego, ►Śląskiego Okręgowego Związku Lekkoatletycznego, ►Śląskiego Okręgowego Związku Pływackiego. Osiągnięcia: 65 (39–18–8) medali MP, w tym: 7 (4–1–2) w boksie, 5 (2–3–0) w podnoszeniu ciężarów, 45 (30–9–6) w zapasach w stylu klasycznym, 3 (3–0–0) w zapasach w stylu wolnym. Wybitni sportowcy – reprezentanci i mistrzowie Polski: Maksymilian Bugla, Jan Gałuszka, Henryk Ganzera, Wilhelm Gonsior, Paweł Hein, Teodor Krysmalski, Władysław Krysmalski, Eryk Kuchta, Jozef  Matloch, Konstanty Moczko, Wiktor Moczko, Paweł Ruda.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937; P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989; A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1878–1945. Katowice 1986; A. Steuer: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół II” Katowice. W: „Kronika Katowic”. T. 4. Katowice 1993.



Osiągnięcia sportowców Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół II” Katowice

MP w boksie

RokImię, nazwiskoKategoria wagowaMiejsce
1926 Wiktor Moczko musza 1
1927 Wiktor Moczko musza 1
1928 Wiktor Moczko musza 1
1929 Wiktor Moczko musza 1
1926 Władysław Gruszka średnia 2
1928 Władysław Gruszka półciężka 3
1928 Jan Gryc piórkowa 3

P. Osmólski: Leksykon boksu. Warszawa 1989.

MP w podnoszeniu ciężarów

RokImię, nazwiskoKategoria wagowaMiejsce
1935 Eligiusz Pieniążek –Odrowąż średnia 1
1936 Eligiusz Pieniążek –Odrowąż średnia 1
1934 Eryk Urgacz ciężka 2
1935 Eryk Urgacz ciężka 2
1937 Eryk Urgacz ciężka 2

A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1878–1945. Katowice 1986.

MP w zapasach w stylu klasycznym

RokImię, nazwiskoKategoria wagowaMiejsce
1925 Jan Gałuszka półciężka 1
1925 Paweł Hein ciężka 1
1925 Konstanty Moczko kogucia 3
1926 Jan Gałuszka półciężka 1
1926 Paweł Hein półciężka 1
1926 Konstanty Moczko musza 1
1927 Ferdynand Botorek musza 1
1927 Jan Gałuszka Jan półciężka 1
1927 Henryk Ganzera musza 1
1927 Paweł Ruda piórkowa 1
1928 Jan Gałuszka półciężka 1
1928 Henryk Ganzera musza 1
1928 Wilhelm Gąsior piórkowa 1
1928 Konstanty Moczko kogucia 1
1928 Ferdynand Botorek musza 2
1928 Moritz Morgenstern średnia 2
1929 Jan Gałuszka średnia 1
1929 Henryk Ganzera kogucia 1
1929 Jan Głomb średnia 2
1930 Jan Gałuszka średnia 1
1930 Henryk Ganzera kogucia 1
1931 Jan Gałuszka średnia 1
1931 Henryk Ganzera kogucia 1
1932 Jan Gałuszka średnia 1
1932 Henryk Ganzera kogucia 1
1932 Wilhelm Gąsior lekka 1
1932 Antoni Fojt kogucia 2
1933 Jan Gałuszka średnia 1
1934 Feliks Grychtoł średnia 3
1935 Jan Gałuszka średnia 1
1935 Teodor Krysmalski półciężka 1
1935 Eryk Urgacz półciężka 2
1936 Maksymilian Bugla średnia 1
1936 Władysław Krysmalski  lekka 1
1936 Eryk Kuchta kogucia 2
1936 Eryk Urgacz półciężka 2
1936 Szega ciężka 3
1937 Teodor Krysmalski średnia 1
1937 Eryk Urgacz ciężka 3
1938 Teodor Krysmalski średnia 1
1938 Teodor Krysmalski półciężka 1
1938 Władysław Krysmalski półciężka 2
1938 Eryk Kuchta kogucia 2
1938 Henryk Staniczek półśrednia 3
1939 Antoni Gołaś półśrednia 3

A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1878–1945. Katowice 1986.

MP w zapasach w stylu wolnym

RokImię, nazwiskoKategoria wagowaMiejsce
1937 Teodor Krysmalski średnia 1
1937 Eryk Kuchta kogucia 1
1938 Teodor Krysmalski średnia 1

A. Steuer: Dzieje ciężkiej atletyki na Górnym Śląsku 1878–1945. Katowice 1986.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” KOSTUCHNA, pierwsza polska organizacja kultury fizycznej w ►Kostuchnie; gniazdo, założone w 1919 r. i początkowo zakonspirowane, ujawniło się jako filia gniazda ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” Nikiszowiec (13 V 1920), sztandar ufundowano w 1921 r.; liczba członków: 172 (1919), 104 (1920); jedno z nielicznych gniazd dawnego powiatu pszczyńskiego, które przetrwało bez przerw w działalności aż do wybuchu II wojny światowej; należało do okręgu mikołowskiego ►Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Polsce, realizowało klasyczny program „Sokoła”; założyciele: Karol Stabik, Jan Filak, działacze: Jan Gałuszka, Wilhelm Grzesica, Jan Oleś, Stefan (Szczepan) Marczok.
W. Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej „Sokoła". Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” LIGOTA (do 1924 Ligota Pszczyńska), zał. 14 III 1920 z inicjatywy Augustyna Świtały; sztandar poświęcony 1 X 1922. W 1920 liczyło 88 członków, w 1928 – 120, w 1935 – 62. Prezesi: Józef Nowak, A. Świtała; działacze: Wiktor Szojda, Wilhelm Bromboszcz, Alojzy Herman.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” MURCKI, gniazdo zał. 22 II lub 1 III 1920; skupiało 160 członków; 5 III 1920 przyjęte do ►Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Polsce; od 1 IV 1924 miało własny sztandar; zapisane w rejestrze stowarzyszeń pod nr 245 w V 1934, zaprzestało działalności 1 I 1939, wykreślone z rejestru 20 XI 1951. Prezesi: m.in. Karol Botor, Augustyn Gwóźdź; działacze: Szczepan Trembaczewski, Alfred Rogowski, Teofil Jędrysik, Augustyn Szymon, Brunon Szafranek; poczet sztandarowy: Florian Mrukwa, Albin Szafranek, Franciszek Pilorz.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice Wydział Spraw Wewnętrznych, sygn. 1130 I; W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” NIKISZOWIEC GISZOWIEC (także TGS Nikisz-Giszowiec, TGS Nikiszowiec), pierwsza polska organizacja kultury fizycznej w Nikiszowcu; gniazdo zał. 16 II 1919, należało do VI Mysłowickiego Okręgu ►Dzielnicy Śląskiej Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Polsce; do 13 V 1920 działało wspólnie z filią w Kostuchnie (zob. ►Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Kostuchna). Od 18 VII 1920 dysponowało własnym sztandarem. Prowadziło sekcje: gimnastyczna, koszykówki, lekkoatletyczna, palantowa. W 1919 skupiało 135 członków (większość brała udział w walkach I powstania śląskiego).  Dała początek harcerstwu w Nikiszowcu (Pierwsza Drużyna Harcerzy im. Romualda Traugutta, zlikwidowana w l. 50. XX w.). Działacze: Karol Buczek, Paweł Chrostek, Alojzy Kula, Franciszek Maślon.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice Wydział Spraw Wewnętrznych, sygn 1103 I; W. Ogrodziński, Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”, Katowice 1937; J. Tofilska, Katowice Nikiszowiec: miejsce, ludzie, historia, Katowice 2007; „Polska Zachodnia” 1927, nr 146.



TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” NIKISZ-GISZOWIEC zob. ►Towarzystwo Gimnastyczne „Sokól” Nikiszowiec Giszowiec

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” NIKISZOWIEC zob. ►Towarzystwo Gimnastyczne „Sokól” Nikiszowiec Giszowiec

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” PIOTROWICE, pierwsza polska organizacja kultury fizycznej w Piotrowicach. Gniazdo założono 13 lub 15 maja 1920 r. Realizowało klasyczny program polskiego ruchu gimnastycznego; w 1920 skupiało 30 członków; poświęcenia sztandaru dokonano 6–7 sierpnia 1938 r. Działacze: Gerard Kotucha, Jan Materla, Szczepan Żychoń.
APK OT Pszczyna, zesp. Miasto Pszczyna, sygn. 3313; W. Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” PODLESIE, pierwsza polska organizacja kultury fizycznej w Podlesiu, gniazdo zał. 1 VI 1919. Początkowo prężne, w l. 1926–1930 działalność osłabła – skreślone z listy członków Okręgu Mikołowskiego ►Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce (1931). Realizowało klasyczny program polskiego ruchu gimnastycznego. W 1919 skupiało 32 członków. Działacze: Franciszek Domagała, Maciej Jargoń, Jan Latusek.
W. Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” ROZDZIEŃ (także TG „Sokół” Roździeń-Szopienice), pierwsza polska organizacja kultury fizycznej w Szopienicach, trzecie gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w rejencji opolskiej, zał. 15 V 1898. Nieustanne szykany administracyjno-sądowe, zakończone procesem bytomskim, spowodowały 4 VI 1907 rozwiązanie organizacji; występowało pod szyldem ►Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Janów. Reaktywowane 3 XI 1912, funkcjonowało w l. 1912–1914 i 1918–1939; wykreślone z listy organizacji 11 I 1952. Gniazdo było prężnym ośrodkiem działalności niepodległościowej i kulturalno-oświatowej, realizowało klasyczny program sokoli (szczególnie aktywnie działała sekcja lekkoatletyczna); prowadziło pierwszą w polskich strukturach ruchu gimnastycznego Ochronkę p.w. Aniołów Stróżów. Od 1922 dysponowało własnym sztandarem. Ukazała się Srebrna księga „Sokoła” Rozdzień-Szopienice 1898–1925 autorstwa A. Skopka. W 1919 gniazdo liczyło 180, w 1920 – 160, a w 1936 – 65 członków. Działacze: Jan Badura, Juliusz Chowaniec, Piotr Habryka, Henryk Jarczyk, Edward Kalinowski, Piotr Łyszczak, Antoni Richter, Augustyn Skopek.
APK, zesp. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych Katowice, sygn. 6 I.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” ROZDZIEŃ-SZOPIENICE, w okręgu mysłowickim (III) ►Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce, pierwsza polska organizacja kultury fizycznej w Szopienicach, trzecie gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Rejencji Opolskiej, zał. 15 V 1898, wskutek nieustannych szykan administracyjno-sądowych, zakończonych procesem bytomskim, rozwiązane (4 VI 1907); występowało pod szyldem ►Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Janów, reaktywowane (3 XI 1912–1914, 1918–1939); prężny ośrodek działalności niepodległościowej; działalność kulturalno-oświatowa; pierwsza w polskich strukturach ruchu gimnastycznego Ochronka pw. Aniołów Stróżów; klasyczny program działalności, sekcja lekkoatletyki, sztandar (1922); działalność wydawnicza: A. Skopek, Srebrna księga „Sokoła” Rozdzień-Szopienice 1898–1925; Liczba członków: 180 (1919), 160 (1920), 65 (1936); działacze: Jan Badura, Juliusz Chowaniec, Piotr Habryka, Henryk Jarczyk, Edward Kalinowski, Augustyn Skopek.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” WEŁNOWIEC, gniazdo w okręgu siemianowickim (XIV) ►Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce, zał. 30 III 1924 przez byłych działaczy gniazda Dąb-Józefowiec; uprawiano w nim lekkoatletykę i gimnastykę przyrządową; sztandar (6 IX 1925), sokolnia i boisko (od 1934); 140 członków (1935); prezesi: Jerzy Sieroń, dr Józef Śmieja, działacze: Emil Schmidt, Rajmund Słowik, Paweł Grabiwoda, Ludwik Zioła.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” ZAŁĘSKA HAŁDA, gniazdo zał. 25 I 1920. W l. 1924–1926 nieczynne. W 1927 objęte mecenatem kopalni „Wujek”. Poświęciło sztandar 15 VI 1930). Ok. 1935 założyło sekcję ciężkiej atletyki. W l. 1939–1945 zawiesiło działalność, a w 1950 zostało zlikwidowane. Jako jedna z pierwszych organizacji w województwie śląskim wprowadziło do programu zapasy w stylu wolnym. Siedziby mieściły się w restauracji Guentera i restauracji Karola Mroncza (ob. Szkoła Podstawowa nr 25). W 1920 skupiało 72, a w 1930 – 140 członków. Należało do ►Katowickiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce. Utrzymywało kontakty z sokolstwem polskim we Francji. Działacze: Franciszek Gola, Teodor Otremba, Jan Patalong, Otton Patalong, M. Przybyła, Wiktor Sławiński, Jan Śmigiel.
W.Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937; A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” W ZAŁĘŻU, gniazdo zał. 11 IV 1911 z inicjatywy Józefa Sapy przy współudziale kilku innych członków gniazda TG „Sokół” w Katowicach (po którym przejęło stodołę, przebudowaną następnie na salę gimnastyczną). Od 1 IX 1911 zarejestrowane w Wydziale Okręgowym Związku Towarzystw Gimnastycznych w Państwie Niemieckim w Bytomiu. Dało początek gniazdu ►TG „Sokół” w Dębie, KS ►Naprzód „1912” Załęże, żeńskiemu gniazdu TG „Sokół” w Załężu (1914), ►Towarzystwu Gimnastycznemu „Sokół” w Załęskiej Hałdzie (1920); do 1917 nieczynne – odbudowane z oddziałem kobiecym. Od 1919 przydzielone do I Katowickiego Okręgu Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce. W 1927 powstał Komitet Budowy Boiska Sokolego w Załężu (Michał Grażyński, Konstanty Wolny, ks. Józef Kubis, Tadeusz Stark, Stanisław Dworzańczyk, Tadeusz Stadnikiewicz, Wawrzyniec Widuch, Jan Brzeskot, dr Alfons Górnik, Paweł Chrószcz, Józef Dreyza). Obiekty: ►hala przy ul. M. Wolskiego (1926), ►boisko z bieżnią lekkoatletyczną przy ul. F. Bocheńskiego (1929), basen ►Bugla ze strzelnicą. Działacze – prezesi: Kasprzyk (imienia nie udało się ustalić), Piotr Golor, Jan Wylecioł, Leopold Świtała, Wiktor Baranek, Józef Zogórnik; wiceprezesi: Stanisław Kołodziej, Władysław Wendt, Józef Lisek; naczelnicy: Wiktor Jesionek, Franciszek Oleś, Paweł Chrószcz, Jan Kubica, Maksymilian Dudek, Kazimierz Peda, Tomasz Vogiel; naczelniczka: Matylda Ossadnik-Ogiermanowa; sekretarze: Wiktor Baranek, Ludwik Przystolik, Józef Świtała, Paweł Kotusz; skarbnicy: Jesionkówna, Maksymilian Wojtyczka, Jan Czardybon; bibliotekarka: Maria Zawadziańka, chorąży: Józef Solik. W 1911 liczyło 27 członków, w 1913 – 20, w 1920 – 145 (największe gniazdo w rejencji opolskiej), w 1929 – 106 i w 1930 –145. Siedziba mieściła się w lokalu przy ul. S. Wojciechowskiego 67. Osiągnięcia: 4 (0–3–1) medale MP – poręcze: 2 m. (1935–1937) i 3 m. (1938) oraz udział w IO w 1936 Matyldy Ossadnik-Ogiermanowej .
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 79, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowice, sygn. 7; A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999; W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ” ZARZECZE, gniazdo w okręgu mikołowskim ►Dzielnicy Śląskiej Związku Towarzystw Gimnastycznych „Sokół” w Polsce; brało udział w zlocie okręgowym 21 V 1922 w Tychach.
W. Ogrodziński: Dzieje dzielnicy śląskiej „Sokoła”. Katowice 1937.

TOWARZYSTWO KRZEWIENIA KULTURY FIZYCZNEJ KOBIET KATOWICE, jeden z 10 oddziałów centrali organizacji zał. w 1933 w Warszawie; działalność zapoczątkowało ok. 1935. Łączyło działalność kulturalną z wychowaniem fizycznym i przysposobieniem wojskowym; pracowały zespoły: gimnastyki, plastyki i rytmiki, siatkówki; organizowano kursy narciarskie, szermiercze, łucznicze, tenisa, obrony przeciwgazowej, nauki jazdy na łyżwach, kandydatek na kwatermistrzynie oraz wychowawczynie letnich obozów młodzieży. W Radio Katowice prowadziło audycje na temat kultury fizycznej. Było inicjatorem założenia oddziału lokalnego w Siemianowicach Śląskich. Osiągnięcia: 8 (7–0–1) medali MP w łucznictwie. Największą indywidualnością była Irena Skorupska.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; A. Steuer: Miejsce Katowic w ruchu sportowym II Rzeczpospolitej. W: Katowice. W 140. rocznicę uzyskania praw miejskich. Red. A Barciak. Katowice 2006.

TOWARZYSTWO PŁYWACKIE „23” GISZOWIEC-NIKISZOWIEC, specjalistyczny polski KS, zał. w 1923 przy szybie „Wilson” w Nikiszowcu, prowadził sekcje: piłki wodnej (1937–1939), pływania i skoków do wody. Początkowo dysponował bazą na ►Trzech Stawach w Zawodziu (1923–1925), potem basenem na stawie ►Małgorzata w Giszowcu, a w l. 1937–1939 krytą pływalnią w Janowie. Reaktywowany w l. 1945–1947, występował także jako sekcja pływacka ►Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych, Robotniczego Klubu Sportowego ►Siła Giszowiec; przekształcił się w sekcję pływania ►Naprzód Janów. Był jednym z najsilniejszych klubów pływackich w Polsce międzywojennej, wzmacniany pływakami ►Śląskiego Klubu Lekkoatletycznego (1932) i KS ►Dąb Katowice (1937), pionierem pływania kobiecego w województwie śląskim. Działacze: Karol (Jan) Fischer, Stefan Jaśkiewicz, Franciszek Waniek. Czołowi sportowcy: Erna Fitz, Małgorzata Fitz, Jan Jędrysek, Rozalia Kajzer-Piesiur, Aniela Jarkulisz-Niedobecka, Rudolf März, Henryka Szmidt. Osiągnięcia: 2 (2–0–0) medale MP w piłce wodnej, 86 (47–38–28) medali MP w pływaniu (1925–1946).
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; A. Steuer: Towarzystwo Pływackie „23” Giszowiec-Nikiszowiec 1923–1949. Mistrzowie i mistrzynie. Cz. 1. „Roździeń” 1999, nr 7, Cz. 2. „Roździeń” 1999, nr 8; J. Tofilska: Giszowiec. Monografia historyczna. Katowice 2016.

Osiągnięcia pływaków Towarzystwa Pływackiego „23”

MP w piłce wodnej

RokSkład drużynyKonkurencjaMiejsce
1938 Alfons Bochynek, Oskar Hallor, Adam Szczepański, Jan Jędrysek, Wiktor Kulawik, Krzysztof Madej, Ginter Skowronek, Hardt, Czaja, Lebek, Nierychło mężczyźni 1
1939 Alfons Bochynek, Oskar Hallor, Adam Szczepański, Jan Jędrysek, Wiktor Kulawik, Krzysztof Madej, Ginter Skowronek, Hardt, Czaja, Lebek, Nierychło mężczyźni 1

 

MP w pływaniu

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1925 Rozalia Kajzer 200 m stylem klasycznym 1
1925 Rozalia Kajzer 100 m stylem dowolnym 2
1926 5 x 50 m stylem dowolnym 1
1926 Irmgard Hill 50 m stylem dowolnym 1
1926 Rozalia Kajzer 100 m stylem dowolnym. 1
1926 Rozalia Kajzer 200 m stylem klasycznym 1
1926 Erna Fitzówna 100 m stylem dowolnym 2
1926 Małgorzata Fitzówna 200 m stylem klasycznym 2
1926 Erna Fitzówna 400 m stylem dowolnym 2
1926 Magdalena Grall 50 m stylem dowolnym 2
1926 Rozalia Kajzer 400 m stylem dowolnym 2
1926 Rozalia Kajzer 1500 m stylem dowolnym 2
1926 Adela Czopówna 1500 m stylem dowolnym 3
1927 Adela Czopówna, Eleonora Czop, Erna Fitzówna, Magdalena Grallówna, Rozalia Kajzer 5 x 50 m stylem dowolnym 1
1927 Małgorzata Fitz, Magdalena Grallówna, Rozalia Kajzer, Adela Czop 4x 100 m. stylem dowolnym 1
1927 Rozalia Kajzer 400 m stylem dowolnym 1
1927 Rozalia Kajzer 100 m stylem grzbietowym 1
1927 Rozalia Kajzer 100 m stylem dowolnym 1
1927 Rozalia Kajzer 200 m stylem klasycznym 1
1927 Małgorzata Fitz 200 m stylem klasycznym 2
1927 Rozalia Kajzer 1500 m stylem dowolnym 2
1927 Magdalena Grallówna 200 m stylem klasycznym 3
1927 Erna Fitzówna 400 m stylem dowolnym 3
1928 Eleonora Czop, Małgorzata Fitz, Henryka Schmitd, Zakrzewska 4 x 100 m stylem dowolnym 1
1928 Adela Czopówna, Erna Fitzówna, Rozalia Kajzer, Henryka Schmitd, Zakrzewska 5 x 50 m stylem dowolnym 1
1928 Małgorzata Fitz 200 m stylem klasycznym 1
1928 Erna Fitzówna 1500 m stylem dowolnym 1
1928 Erna Fitzówna 200 m stylem dowolnym 1
1928 Rozalia Kajzer 400 m stylem dowolnym 1
1928 Erna Fitzówna 400 m stylem dowolnym 2
1928 Rozalia Kajzer 100 m stylem grzbietowym 2
1928 Henryka Schmidt 1500 m stylem dowolnym 2
1928 Adela Czopówna 100 m stylem grzbietowym 3
1928 Henryka Schmidt 400 m stylem dowolnym 3
1928 Henryka Schmidt 100 m stylem dowolnym 3
1928 Eleonora Czop 100 m stylem grzbietowym 3
1928 Zakrzewska 200 m stylem dowolnym 3
1929 Rozalia Kajzer 400 m stylem dowolnym 1
1929 Henryka Schmidt 100 m stylem dowolnym 1
1929 Henryka Schmidt 1500 m stylem dowolnym 1
1929 4 x 100 m stylem dowolnym 2
1929 Erna Fitz 1500 m stylem dowolnym 2
1929 Rozalia Kajzer 200 m stylem klasycznym 2
1929 Henryka Schmidt 400 m stylem dowolnym 2
1929 5 x 50 m stylem dowolnym 3
1930 Rozalia Kajzer, Henryka Schmidt, Małgorzata Fisch 3 x 100 m stylem zmiennym 1
1930 Rozalia Kajzer, Henryka Schmitd, Erna Fitz, Małgorzata Fitz 4 x 100 m stylem dowolnym 1
1930 Rozalia Kajzer, Henryka Schmitd, Małgorzata Fitz 3 x 100 m stylem zmiennym 1
1930 Rozalia Kajzer 100 m stylem grzbietowym 2
1930 Henryka Schmidt 1500 m stylem dowolnym 2
1930 Henryka Schmidt 400 m stylem dowolnym 2
1930 Erna Fitzówna 400 m stylem dowolnym 3
1930 Henryka Schmidt 100 m stylem dowolnym 3
1930 Małgorzata Fitz 200 m stylem klasycznym 3
1931 Erna Fitzówna, Małgorzata Fitz, Henryka Schmitd 3 x 100 m stylem zmiennym 1
1931 4 x 100 m stylem dowolnym 2
1931 Małgorzata Fitz 200 m stylem klasycznym 2
1931 Małgorzata Fitz 100 m stylem grzbietowym 2
1931 Henryka Schmidt 400 m stylem dowolnym 3
1931 Henryka Schmidt 1500 m stylem dowolnym 3
1932 Erna Fitzówna, Aniela Jarkulisz-Niedobecka, Słota, Raszford 4 x 100 m stylem dowolnym 1
1932 Erna Fitzówna, Aniela Jarkulisz-Niedobecka, Raszford 3 x 100 m stylem zmiennym 1
1932 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 100 m stylem klasycznym 1
1932 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 200 m stylem klasycznym 1
1932 Pawlik 100 m stylem grzbietowym 2
1932 Erna Fitzówna 100 m stylem grzbietowym 2
1932 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 400 m stylem dowolnym 2
1932 Jan Kaputek 100 m stylem klasycznym 2
1932 Jan Kaputek 200 m stylem klasycznym 2
1932 Pawlik 100 m stylem grzbietowym 2
1932 3 x 100 m stylem zmiennym 3
1932 Erna Fitzówna 100 m stylem klasycznym 3
1932 Erna Fitzówna 1500 m stylem dowolnym 3
1932 Jan Kaputek, Pawlik, [?] 3 x 100 m stylem zmiennym 3
1932 Anna Fritsch 200 m stylem klasycznym 3
1932 Erna Fitz, Aniela Jarkulisz-Niedobecka, Raszford 3 x 100 m stylem dowolnym 3
1932 Raszdorfówna 100 m stylem dowolnym 3
1933 Anna Fritsch 100 m stylem klasycznym 1
1933 Anna Fritsch 200 m stylem klasycznym 1
1933 Erna Fitzówna, Kazimierczak, Anna Fritsch, Słota 4 x 100 m stylem dowolnym 2
1933 Słotówna, Kazimierczakówna, Anna Fritsch, Erna Fitz 3 x 100 m stylem zmiennym 2
1933 Małgorzata Fitz 100 m stylem klasycznym 3
1934 Słotówna 400 m stylem dowolnym 2
1934 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 200 m stylem klasycznym. 2
1934 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 100 m stylem klasycznym 2
1934 Erna Fitz, Aniela Jarkulisz-Niedobecka, [?] 3 x 100 m stylem zmiennym 3
1935 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 200 m stylem klasycznym 1
1935 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 100 m stylem klasycznym 1
1935 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 100 m stylem grzbietowym 2
1935 Aniela Jarkulisz-Niedobecka, Erna Fitz, [?] 3 x 100 m stylem zmiennym 2
1935 4 x 100 m stylem dowolnym 3
1935 4 x 200 m stylem dowolnym 3
1936 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 100 m stylem klasycznym 1
1936 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 200 m stylem klasycznym 1
1937 Aniela Jarkulisz-Niedobecka 100 m stylem klasycznym 2
1938 z Aniela Jarkulisz-Niedobecka 200 m stylem klasycznym 1
1938 Jan Jędrysek 100 m stylem dowolnym 1
1938 Jan Jędrysek 1500 m stylem dowolnym 1
1938 Jan Jędrysek 200 m stylem dowolnym 1
1938 Jan Jędrysek 400 m stylem dowolnym 1
1938 Jan Jędrysek 500 m stylem dowolnym 1
1938 z Jan Jędrysek 200 m stylem dowolnym 1
1938 z Jan Jędrysek 400 m stylem dowolnym 1
1938 z Aniela Jarkulisz-Niedobecka 200 m stylem klasycznym 2
1939 Jan Jędrysek 100 m stylem dowolnym 1
1939 Jan Jędrysek 200 m stylem dowolnym 1
1939 z Jan Jędrysek 1500 m stylem dowolnym. 1
1939 z Jan Jędrysek 200 m stylem dowolnym 1
1939 z Jan Jędrysek 400 m stylem dowolnym 1
1939 4 x100 m stylem dowolnym 3
1946 Alfons Domagała 100 m stylem klasycznym 3
1946 Alfons Domagała 200 m stylem klasycznym 3

A. Parczewski: 90 lat polskiego sportu pływackiego 1922–2012. Historia Mistrzostw Polski 1922–2012 – głównych (basen 50 m). Warszawa 2012.

MP w skokach do wody

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1933 Wilhelm Breguła trampolina 1
1932 Wilhelm Breguła trampolina 2
1935 Wilhelm Breguła trampolina 2
1936 Wilhelm Breguła trampolina 3
1937 Jan Jędrysek wieża 2
1937 Jan Jędrysek trampolina 3
1934 Jan Jędrysek wieża 2
1928 Kuźma wieża 2
1932 Lindnerówna wieża 2
1927 Lindnerówna trampolina 3
1929 Lindnerówna wieża 1
1928 Lindnerówna trampolina 2
1930 Lindnerówna wieża 3
1931 Lindnerówna wieża 3
1938 Rudolf März trampolina 2
1939 Z Rudolf März trampolina 2
1939 Z Rudolf März trampolina 2
1939 Rudolf März trampolina 2
1927 Rudolf März trampolina 3
1935 Rudolf März trampolina 3
1927 Rudolf März wieża 1
1928 Rudolf März trampolina 1
1928 Rudolf März wieża 1
1929 Rudolf März trampolina 1
1929 Rudolf März wieża 1
1930 Rudolf März trampolina 1
1930 Rudolf März wieża 1
1931 Rudolf März wieża 1
1931 Rudolf März trampolina 1
1932 Rudolf März wieża 1
1932 Rudolf März trampolina 1
1934 Rudolf März wieża 1
1934 Rudolf März trampolina 1
1935 Rudolf März wieża 1
1936 Rudolf März trampolina 1
1937 Rudolf März wieża 1
1937 Rudolf März trampolina 1
1938 Z Rudolf März trampolina 1
1939 Rudolf März wieża 1
1936 Zofia Szczepańska trampolina 1
1935 Alfred Ziaja trampolina 1
1935 Alfred Ziaja wieża 2
1936 Alfred Ziaja trampolina 2

 

TOWARZYSTWO SPORTOWE MURCKI, KS , utworzone 1927 na bazie KS ►23 Murcki i KS ►Lechia Murcki, sekcja piłki nożnej; właściciel toru saneczkowego na Wzgórzu Wandy; działacze: Jan Wołowski, Józef Ciepły; członek ►Śląskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej; uczestnik rozgrywek piłkarskich o mistrzostwo klasy B; reaktywowane 1945, od 1949 koło sportowe ►Górnik Murcki (przy kopalni „Murcki”).
Ach te Murcki. [b.m.w.], 2013.

TOWARZYSTWO SPORTOWE ZAWODOWEJ STRAŻY POŻARNEJ W KATOWICACH, zał. 1945; prezes: mjr Stanisław Zarzycki, Kazimierz Lebiedzik; sekcje: piłki nożnej, siatkówki, pływania.
APK zesp. Okręgowy Związek Piłki Nożnej Katowice, sygn.26.

TRAMP, Turystyczny Klub Żeglarski „Tramp” ►Polskiego Towarzystwa Turystyczno- Krajoznawczego w Katowicach; początkowo Sekcja Żeglarska przy Zarządzie Okręgu PTTK w Katowicach (1955); od 1958 pod nazwą T. Siedziby: Klub PTTK: przy Placu Andrzeja, ul. Mariackiej oraz Damrota, w Rynku, w pomieszczeniach Katowickiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Przemysłu Terenowego, Zjednoczenia Budownictwa Górniczego, KS Start; fuzje: z sekcją żeglarską Klubu Turystycznego PTTK w Zabrzu i strukturą żeglarską Związku Nauczycielstwa Polskiego; działalność w zakresie żeglarstwa turystycznego (śródlądowego i morskiego); sportowego (udział w regatach). T. dysponował jachtami „Zew Morza”, „Karolinka” (do 1986), baza szkoleniowa i własny ośrodek żeglarski na jeziorze Pogoria (1960), z hangarem; wyprawy dalekomorskie i oceaniczne – do portów afrykańskich i Kanady; członkowie: 224 (1984), 101 (2005) założycielami i pierwszymi członkami byli m.in.: Franciszek Bógdoł, Jerzy Pawlikowski, Lesław Krzakowski, Irena Krzakowska, Roman Pazdro i in.
B. Kamińska, L. Krzakowski i in.: 25 lat Turystycznego Klubu Żeglarskiego PTTK [Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego] „Tramp" (1955–1980). [Oprac.]; Turystyczny Klub Żeglarski PTTK. Katowice 1980.

TRASA ROWEROWA NR 2, stanowi fragment trasy (ok. 12 km) z Katowic do Raciborza; jej początek znajduje się w ►Parku Kościuszki przy ►Wieży Spadochronowej, dalej biegnie ulicami: Jasieńskiego, Brynowską, Lubiny, św. Teresy, Kępową, Ligocką, Zgody, Kijowską, Medyków, Śląską, Wczasową, przez park ►Zadole, Studencką, Śląską, ►Panewnickie lasy, ul. Owsianą, aż do granicy z Mikołowem.

TRIATHLON, dyscyplina sportu; w Katowicach uprawiana od pierwszej dekady XXI w. w jednym klubie, ►AZS AWF Katowice. W aquathlonie, cross triathlonie, duathlonie, triathlonie katowiccy sportowcy wywalczyli 46 (14–9–23) medali MP. Impreza cykliczna: Silesian Ironman (w ►Dolinie Trzech Stawów).

TRÓJPOROZUMIENIE WŁAŚCICIELI PRYWATNYCH KLUBÓW BOKSERSKICH, zawarte w 1923 pomiędzy Jerzym Rieschke (Prywatny Klub Sportowy Katowice), Jerzym Klarowiczem (Boxing Club Królewska Huta) i Henrykiem Bregułą (Pentsching Club Nowy Bytom); organizator mistrzostw Śląska w boksie w l. 1923–1924.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008.

3 STAWY, wodny plac zabaw, założony w 2017 r. przy ul. Pułaskiego w Osiedlu Paderewskiego i w Katowickim Parku Leśnym; powstał z budżetu społecznego; podzielony jest na część dla dzieci młodszych i dzieci starszych – między stawem kajakowym a stawem ►Łąka. W obu częściach są kolorowe urządzenia z dyszami, tryskaczami i fontannami.
www.mosir.katowice.pl/obiekty_mosir/biedronki-wodny-plac-zabaw/

TUR SZOPIENICE, KS Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych, zał. 1930, drużyna piłkarska uczestniczyła w rozgrywkach Robotniczych Klubów Sportowych, w 1938 awansowała do klasy A; klub reaktywowano w VIII 1945, w 1948 połączył się z Ormowcem i ZHP w Szopienicach. Osiągnięcia: MP RKS – 3 m. w piłce nożnej (1936).
„Dziennik Zachodni - Wieczór” 1948, nr 218.

TURN- UND SPIELVEREIN LIGOTA, pierwsza organizacja kultury fizycznej w Ligocie, zał. przed 1911. Członkowie uprawiali: palanta, piąstkówkę, tamburyno.
A. Steuer: Kultura fizyczna. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E, Chojecka, S. Fertacz. T. 1. Katowice 2012.

TURN- UND SPIELVEREIN MURCKI, pierwsza organizacja kultury fizycznej w Murckach, zał. ok. 1911. Prowadziła sekcje palanta i piłki uszatej.
A. Steuer: Kultura fizyczna. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E, Chojecka, S. Fertacz. T. 1. Katowice 2012.

TURN UND SPORTVEREIN EICHENAU zob. ►Hetman 22 Dąbrówka Mała

TURNERSKI RUCH, jeden z ►ruchów gimnastycznych, oparty na niemieckim systemie wychowania fizycznego, wg koncepcji Friedricha Jahna z 1811; prekursorską rolę w odrodzeniu t.r. na obszarze rejencji opolskiej odegrała wieś Katowice; jego rozwój zapoczątkował ►Alter Turnverein Kattowitz (1860); po wojnie 1870–1871 kryzys personalny i programowy; w 1875 dał początek Ochotniczej Straży Pożarnej; ożywienie w l. 1880–1907 związane z okresem grynderki z udziałem towarzystw gimnastycznych: ►Vorwärts Katowice (1882), ►Hohenlohehütte (1882), ►Roździeń (1882), ►Szopienice (ok. 1890–1891), ►Załęże (1895), ►Bogucice (1896), ►Janów (1904), ►Dąb (1907),►Zawodzie (1908) i włączeniem do akcji ►Volks- Und Jugendspiele struktur połączonych występujących pod nazwą ►Turn und Spielverein w Dębie, ►Kostuchnie, ►Dąbrówce Małej, ►Katowickiej Hałdzie, ►Giszowcu; zorganizowany w okręgach I i II; od 1909 z odrębnymi strukturami żydowskiego t.r. (►Kattowitzer Israelitischer Turnverein), później, co najmniej od 1920, wolnoturnerskiego (►Freier Turner) związanego z niemiecką socjaldemokracją; w 1921 zredukowany odgórną decyzją ►Deutsche Turnschaft In Polnisch Schlesien do 3 stowarzyszeń; w l. 1926–1939 w ramach ►Deutsche Turnschaft in Polen; programowo ulegał niewielkiej ewolucji, w jego strukturach od 1923 rozwijała się piłka ręczna (jedenastoosobowa); po 1939, na wzór obowiązujących w III Rzeszy, stworzył jednolite struktury z ruchem sportowym ►Sport und Turnverein; najbardziej zasłużone organizacje miały prawo zachowania swoich historycznych nazw (Alter Turnverein i Turnverein Vorwärts).
A. Steuer: Ruch turnerski w Katowicach. „Kronika Katowicka” 2008.

TURNVEREIN BÖERSCHACHT, nazwa niemieckiej organizacji turnerskiej (zob. ►turnerski ruch) w Kostuchnie, założonej w 1912 r. Brała udział w akcji ►Volks- und Jugensdspiele.

TURYSTA, Spółdzielnia Turystyczna, zał. 1957 w Katowicach, pod pierwotną nazwą: Spółdzielnia Turystyczno-Wypoczynkowa Turysta jako jeden z 6 pierwszych oddziałów centrali w Warszawie. Organizator turystyki krajowej i zagranicznej – od 1957 z usług spółdzielni skorzystało 3,7 tys. osób. Jest członkiem Centralnego Związku Spółdzielczości (1982) oraz ►Śląskiej Izby Turystyki (1991). Siedziba mieściła się przy ul. Mariackiej 1. Działacz: Włodzimierz Borkowski.

TURYSTYCZNE SZLAKI KATOWIC zob. ►Szlak Turystyczny im. Augusta Czarnynogi, ►Szlak Bohaterów Wieży Spadochronowej, ►Szlak Dolinki Muckowskiej, ►Szlak Turystyczny 25-lecia PTTK, ►Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego, ►Hołdunowski Szlak Turystyczny, ►Katowicki Szlak Spacerowy, ►Szlak Turystyczny im. Mariana Kantora-Mirskiego, ►Szlak Moderny, ►Ochojski Szlak Turystyczny, ►Parkowy Szlak Turystyczny, ►Szlak Turystyczny Wesołej Fali.
B. Tokarska-Guzik: Przyroda Katowic. Katowice 1995.

TURYSTYKA KAJAKOWA, zob. ►kajakowa turystyka

TURYSTYKA NARCIARSKA, zob. ►narciarska turystyka

TYTAN 92 KATOWICE, klub zapaśniczy, zał. 1992 w Giszowcu, spadkobierca zapaśniczych tradycji Katowic oraz działającego w l. 20. i 30. XX w. KS ►Cel Giszowiec. Często zmieniał siedzibę (Szkoła Podstawowa nr 54, hala widowiskowo-sportowa kopalni „Staszic”, budynek „Niski Gwarek”). Działacze: Henryk Przygoda, Damian Przygoda, Leszek Hanf. Osiągnięcia: 1 (0–0–1) medal MP (2005) w kategorii muszej Piotra Kniecia (reprezentanta Polski).
A. Baran: 100 lat sportu zapaśniczego w Katowicach. Katowice 2005.

 


LEKSYKON STRUKTUR KATOWICKIEGO SPORTU I TURYSTYKI

WSTĘP

Leksykon Struktury katowickiego sportu i turystyki zawiera hasła dotyczące polskich, niemieckich i żydowskich organizacji kultury fizycznej działających w przeszłości i obecnie na terenie miasta Katowice (w jego współczesnych granicach). Hasła, ułożone alfabetycznie, poświęcone są między innymi: reprezentującym polski ruch gimnastyczny gniazdom Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, niemieckim i żydowskim organizacjom turnerskim, organizacjom kultury fizycznej związanym z działalnością socjaldemokracji niemieckiej i polskiej, polskim i niemieckim klubom sportowym, regionalnym bądź ogólnopolskim związkom sportowym, jeżeli miały siedzibę w Katowicach, sekcjom sportowym i turystycznym polskich i niemieckich i organizacji młodzieżowych oraz bractw strzeleckich, a także współcześnie funkcjonującym stowarzyszeniom, zrzeszeniom, organizacjom, sekcjom i klubom, które w swoich założeniach statutowych uwzględniają działalność na rzecz wychowania fizycznego, sportu i turystyki. Wśród haseł leksykonu nie mogło zabraknąć opisu obiektów sportowych, gdzie katowiczanie mogli podziwiać zmagania sportowców bądź uprawiać amatorsko wybrane dyscypliny.

Różnorodność opisywanych struktur organizacji sportowych i turystycznych sprawiła, że niemożliwe stało się ujednolicenie treści poszczególnych haseł. Chcąc jednak zawrzeć jak najwięcej informacji, starano się umieścić w każdym haśle takie informacje, jak: profil działania, data powstania, lata funkcjonowania, adres siedziby, działające sekcje, nazwiska wybitnych i zasłużonych sportowców, trenerów i działaczy, osiągnięcia medalowe (seniorów, juniorów i młodzieży) na najważniejszych imprezach sportowych, dorobek w poszczególnych dyscyplinach sportu.

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł