R

 

RAKETT, klub tenisowy, zał. 1929 na Obrokach z inicjatywy grupy polskich inżynierów kopalni „Kleofas”. Był zrzeszony w Śląskim Związku Lawn-Tenisowym. Zawodnicy uczestniczyli w rozgrywkach tenisowych klasy B. Zbudował własne korty i domek klubowy. Funkcję prezesa pełnił Ślossorz. Rowiązany w 1936.
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

RADA SPORTOWA WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO zob. ►Śląska Rada Sportowa.

RADFAHRER VEREIN "SPORT 1905" KATTOWITZ zob. ►Towarzystwo Cyklistów „1905” Katowice.

RAPID WEŁNOWIEC, KS, pierwotnie Koło Sportowe Górnik przy Fabryce Sprzętu i Narzędzi Górniczych w ►Wełnowcu (1954–57), R.W. (24 VI 1957 – 13 II 1962), fuzje: z KS ►MOJ Załęże (1962), z KS ►Orzeł Wełnowiec (1963), (zob. ►Rapid–Orzeł Wełnowiec); 146 członków (1957), sekcje: piłki nożnej, piłki ręcznej kobiet (1961), siatkówki (1959–1963), tenisa stołowego; działacze: Alojzy Chrószcz, Sławomir Peszkowski, sportowcy: Krystian Kłosek; osiągnięcia: siatkówka mężczyzn – II liga (1962–63).
Rapid znaczy szybkość w pracy i w sporcie; „Dziennik Zachodni–Wieczór” 1959, nr 33; 1961, nr 2; T. Czejka: Wełnowiec chce zawstydzić reprezentantów Katowic. W: „Sport Śląski” 1961, nr 10.

REGIONALNA PRACOWNIA KRAJOZNAWCZA POLSKIEGO TOWARZYSTWA TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZEGO W KATOWICACH, struktura w PTTK; uruchomiana wielokrotnie: w 1968, 1976 (inicjator: ks. Jerzy Pawlik), 1981, od 1983 rozwinęła działalność (kierownik: Barbara Pachelska), od 1988 działająca na podstawie regulaminu, do 1989 przy Zarządzie Okręgowym (Wojewódzkim), z siedzibą przy ul. Mariackiej 23, obecnie przy ul. Dyrekcyjnej 10 w ramach Górnośląskiego Oddziału PTTK w Katowicach; posiada bibliotekę ze zbiorami o charakterze krajoznawczym, organizuje sympozja i sesje naukowe; współpracuje z wieloma instytucjami województwa (Urzędem Wojewódzkim, Urzędem Marszałkowskim Województwa Śląskiego, Muzeum Śląskim; Górnośląskim Centrum Dziedzictwa Kulturowego, Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego Górnego Śląska, Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Biblioteką Śląską, Uniwersytetem Śląskim; Śląskim Związkiem Gmin i Powiatów. RPK bierze udział w inwentaryzacji krajoznawczej województwa oraz w wytyczaniu ►szlaków turystycznych (►Szlak Architektury Drewnianej, ►Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego); zajmuje się weryfikacją odznak krajoznawczych i turystycznych; jest też wydawcą: Krajoznawcy Górnośląskiego, Informatora Turystycznego Województwa Śląskiego, Zeszytów Inwentaryzacji Krajoznawczej Województwa Katowickiego. Kierownikiem RKP jest Edward Wieczorek.
E. Wieczorek: Regionalna pracownia krajoznawcza PTTK w Katowicach. Dzieje i dzień dzisiejszy. Studia i materiały z dziejów krajoznawstwa polskiego, t.4. Warszawa 2010.

REKORD JANÓW, Towarzystwo Cyklistów, zał. 1931, od 1934 lokal klubowy mieścił się przy ul. Sosnowieckiej. Działały sekcje: kolarstwa szosowego i piłki rowerowej. Działacze: Władysław Buechs, Stefan Kucharski, dr Jan Wowczak. Osiągnięcia: 1 (1–0–0) medal mistrzostw Śląska (1937) – 1 m. Jana Saternusa w wyścigu szosowym.
A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2009; J. Tofilska: Katowice Nikiszowiec: miejsce, ludzie, historia. Katowice 2007; „Siedem Groszy” 1934, nr 11.

RKS „22 PERUN” zob. ►Hetman 22 Dąbrówka Mała

ROBOTNICZE ORGANIZACJE KULTURY FIZYCZNEJ W KATOWICACH; niemieckie, polskie i żydowskie, gimnastyczne i sportowe – pierwsze związane z SPD p.n. Freier Turnerschaft, pol. tworzone od 1923 p.n. „Siła”, były członkami Wydziału Sportu Okręgu Katowickiego Stowarzyszenia Młodzieży Robotniczej Siła, od 1928 w robotniczych klubach sportowych (RKS), skupionych w Śląskim Okręgu Związku Robotniczych Klubów Sportowych. Do 1939 powstały łącznie 32 jednostki; w l. 1945–1949 odrodziło się 13 klubów; popularne dyscypliny: koszykówka, lekkoatletyka, piłka nożna, piłka ręczna. Działacze: Walter Gansiniec, Józef Janta, Stanisław Rochowiak, Henryk Sławik, Roman Stachoń.

Chronologia powstawania organizacji na terenie Katowic

lproknazwa
1. 1923 Freier Turner
2. 1923 Siła Giszowiec
3. 1924 Siła Janów
4. 1924 Siła Mała Dąbrówka
5. 1926 Siła Zawodzie
6. 1926 Siła Wełnowiec
7. 1928 Pierwszy Robotniczy KS Katowice
8. 1929 Przyszłość Dąb
9. 1930 Wolność Załęska Hałda
10. 1930 Przebój Ligota
11. 1930 Ceramik Zawodzie
12. 1930 Przebój Ligota
13. 1931 Robotniczy Klub Pływacki Katowice
14. 1931 Freier Schachverein Mała Dąbrówka
15. 1931 Gwiazda Borki
16. 1931 Freier Schachverein Wełnowiec
17. 1931 Freier Schachverein
18. 1932 Jedność Załęże
19. 1932 TUR Roździeń
20. 1932 Żeński RKS Jedność Załęże
21. 1932 Naprzód Murcki
22. 1932 RKS Wilhelmina
23. 1933 RKS Roździeń
24. 1933 Gwiazda Borki
25. 1933 Typografia
26. 1933 Kolejarz Ligota
27. 1934 Haopel Katowice
28. 1934 Drukarz Katowice
29. 1934 Fryzjerski RKS Katowice
30. 1934 Zgoda przy Kopalni Noglik i S-ka
31. 1934 Naprzód Roździeń
32. 1936 Wolność Wełnowiec
   Okres 1945–1948
1. 1945 RKS Kopalnia Katowice
2. 1945 RKS Załęże (Kleofas)
3. 1945 RKS Moj Załęże
4. 1945 Gwiazda Borki
5. 1945 Siła Giszowiec
6. 1945 Naprzód Janów
7. 1945 OMTUR Janów
8. 1945 TUR 22 Dabrówka Mała
9. 1945 TUR Szopienice
10. 1945 RKS Orzeł Wełnowiec
11. 1945 Towarzystwo Sportowe Murcki
12. 1947 OMTUR Katowice
13. ? Naprzód Szopienice

A. Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008; A. Steuer: Kultura fizyczna w Katowicach. W: Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t.. 1. Pod red. A, Barciaka, E, Chojeckiej, S, Fertacza, Katowice 2012.

ROBOTNICZE TOWARZYSTWO OŚWIATOWO–KULTURALNE IM. STEFANA ŻEROMSKIEGO, zob. ►Pracownicze Towarzystwo Oświatowo–Kulturalne im. Stefana Żeromskiego w Katowicach-Zawodziu.

ROBOTNICZY KLUB SPORTOWY GWIAZDA BORKI, zob. ►Gwiazda Borki.

ROLNA, Ośrodek Sportu i Rekreacji w Katowicach przy ul. Rolnej, pierwotnie baseny (głęboki o wymiarach olimpijskich, skocznie do wody, brodzik) KS ►Sparta Katowice (sekcja pływacka i skoki do wody); od 2000 przejęte przez miasto.
http://katowice.naszemiasto.pl/archiwum/sparta-katowice-ma-juz-80-lat

ROZWÓJ KATOWICE, KS z siedzibą w Brynowie, zał. 1924. Funkcjonował jako Koło Sportowe Związku Powstańców Śląskich nr 19 przy kopalni „Wujek” (1927–1930), KS „Kopalnia Wujek” (1946–1949), Koło Sportowe „Górnik” Kopalni Wujek w Ligocie (bądź w Brynowie, lokalizacja równoległa); aktualna nazwa od 1 I 1958. Nadal działa pod patronatem górnictwa (jeden z nielicznych klubów w Katowicach). W 1949 nastąpiła fuzja z KS ►„Ligocianka” Ligota, a w 1968 z KS ►„Górnik” Piotrowice. Prowadził sekcje: bokserską (1927–1939, 1951), brydża sportowego (1978–1981), gimnastyki artystycznej (1984–1989), gimnastyki sportowej (1951), koszykówki (1971–1991), lekkoatletyczną (1951, 1962–1968, 1977–1982), piłki nożnej (1924 – nadal), piłki ręcznej (1963–1991), rugby, siatkówki (1927–1939), tenisa stołowego (1951–1967), szachową (1984–1991). Obiekty sportowe: przy ul. Koszarowej, RKS Wolność Załęska Hałda przy ul. Mikołowskiej, Zadole przy ul. Załęskiej. Działacze: Robert Neumann, Emanuel Wackerman. Osiągnięcia: udział w rozgrywkach I ligi rugby (1960–1962), II ligi koszykówki mężczyzn (1982–1991), II ligi piłki nożnej (2016–2019 – z których klub się wycofał ze względów finansowych).

E. Błażyca: Klub Sportowy „Rozwój” kopalni Wujek. Katowice [ok. 2000]; A. Steuer: Mecenat przemysłowy w ruchu sportowym Katowic w okresie międzywojennym. W: Przemiany protoindustrialne i industrialne jako czynnik miastotwórczy Katowic. Red. A. Barciak. Katowice 2007.

ROŹDZIEŃ SZOPIENICE, KS, zał. 1922 pod nazwą Brynica Szopienice; przemianowany na Roździeń Szopienice funkcjonował w l. 1924–1938 jako wielosekcyjny; przystąpił do Zjednoczonego Towarzystwa Sportowego Szopienice (zob. ►HKS Szopienice). W 1925 liczył 80 członków; siedziba mieściła się w Starym Browarze. Prowadził sekcje: bokserską (1930), hokeja na lodzie (1933–1935), gier sportowych (koszykówka, palant, siatkówka, szczypiorniak – 1935), lekkoatletyczną (1924–), piłki nożnej, tenisa (1926), tenisa stołowego. Odegrał pionierską rolę w przeprowadzeniu rozdziału pomiędzy lekkoatletyką i grami ludowymi, przyczynił się do powstania odrodzonego ►Górnośląskiego Związku Lekkoatletycznego; objęty był mecenatem władz samorządowych. Działacze: Franciszek Bieniosek, Antoni Oska, Franciszek Bywalec, Teodor Pohl, Pluszczyk, Marian Zaporowski. Wyróżniający się sportowcy: Jerzy Anders, Anna Breuer, Karol Czyż, Gertruda Kilos-Czorny, Amand Rojek. Sekcja lekkoatletyki kobiecej w Polsce była jedną z najsilniejszych; 2 zawodniczki – Anna Breuer i Gertruda Kilos-Czorny – uczestniczyły w 1928 w IO w Amsterdamie. Osiągnięcia: 15 (4–5–6) medali MP w lekkoatletyce (1925–1932).
H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011. Konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011; ,,Polonia” 1925, nr 18, 22; „Siedem Groszy” 1934, nr 3, 1935, nr 33, 83.

Osiągnięcia KS Roździeń Szopienice na MP w lekkoatletyce

RokImię, nazwiskoKonkurencjaMiejsce
1925 Antoni Oska trójskok 3
1926 Gertruda Kilos 1 km 1
1926 Amand Rojek 400 m 3
1927 Jerzy Anders 110 m ppł. 3
1927 Anna Breuer 100 m 2
1927 Anna Breuer 60 m 3
1928 Elżbieta Białas, A. Kanuda, Helena Rakoczy, Anna Breuer 4 x 100 m 2
1928 Gertruda Kilos 800 m 1
1929 4 x 200 m 3
1929 Elżbieta Białas, A. Kanuda, Helena Rakoczy, Anna Breuer 4 x 100 m 2
1929 Anna Breuer 100 m 1
1929 Karol Czyż 100 m 2
1930 Anna Breuer 60 m 3
1930 Elżbieta Rakoczy 80 ppł. 2
1932 Anna Breuer 100 m 1

H. Kurzyński i in.: Historia finałów lekkoatletycznych Mistrzostw Polski 1922–2011. Konkurencje kobiece. Bydgoszcz 2011.

RÓW WEŁNOWIECKI, teren rekreacyjny (Plac Alojzego Budnioka, Asza), położony w zach. części Koszutki, pomiędzy ulicami Jana Nepomucena Stęślickiego i Chorzowską; powstał po zagospodarowaniu przez ►Miejski Komitet Kultury Fizycznej i Turystyki w Katowicach (od l. 60. XX w. ►Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji) obszaru zlikwidowanej kolei piaskowej; początkowo pod – ostatecznie niezrealizowany – kompleks obiektów sportowych dla ►AZS Katowice (m.in. z boiskiem do ►hokeja na trawie); składa się z trzech części: parku z alejami, placu zabaw (kiedyś również małego ►skate parku) oraz dwóch boisk do ►piłki nożnej, w tym pełnowymiarowego o nazwie ►Rapid (2006).

RUCH TURNERSKI, zob. ►Turnerski ruch

RUCHY GIMNASTYCZNE, prądy w kulturze fizycznej, w klasycznej formie przeciwne elementowi rywalizacji; na terenie Katowic reprezentowane przez odrodzony w 1861 niemiecki ►Alter Turn Verein Kattowitz i w 1912 żydowskie organizacje trenerskie (zob. ►turnerski ruch), stowarzyszenia socjaldemokratyczne: niemieckie: ►Freier Turner, polskie: ►Stowarzyszenie Kulturalno-Oświatowe Młodzieży Robotniczej „Siła”, ►Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” („ruch sokoli”).
A.Steuer: Ruch sportowy w województwie śląskim 1922–1939. Opole 2008.

RUGBY, dyscyplina sportu o rodowodzie brytyjskim; w Katowicach uprawiana dopiero w l. 1954–1962; przeszkodą nie do przezwyciężenia we wcześniejszym rozwoju organizacyjnym było podobieństwo tej dyscypliny do futbolu amerykańskiego i mylne w okresie „zimnej wojny” przeświadczenie urzędników kierujących resortem kultury fizycznej wszystkich szczebli o jej amerykańskim rodowodzie (ideologicznie niesłusznym, przekreślającym możliwości uprawiania r. w Polsce); pionierskie w skali ogólnopolskiej role w rozwoju rugby odegrało Koło Sportowe nr 9 ►Górnik Murcki (1954) i działacz Franciszek Liszka; dyscyplinę sportu uprawiały 3 KS, wszystkie zostały rozwiązane z powodów finansowych; osiągnięcia – I liga: ►Górnik 1920 Katowice (1957), ►Rozwój Katowice (1961).
M. Powała-Niedzwiedzki, J. Wierzbicki: Encyklopedia polskiego rugby. Lublin 2004.

 


LEKSYKON STRUKTUR KATOWICKIEGO SPORTU I TURYSTYKI

WSTĘP

Leksykon Struktury katowickiego sportu i turystyki zawiera hasła dotyczące polskich, niemieckich i żydowskich organizacji kultury fizycznej działających w przeszłości i obecnie na terenie miasta Katowice (w jego współczesnych granicach). Hasła, ułożone alfabetycznie, poświęcone są między innymi: reprezentującym polski ruch gimnastyczny gniazdom Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, niemieckim i żydowskim organizacjom turnerskim, organizacjom kultury fizycznej związanym z działalnością socjaldemokracji niemieckiej i polskiej, polskim i niemieckim klubom sportowym, regionalnym bądź ogólnopolskim związkom sportowym, jeżeli miały siedzibę w Katowicach, sekcjom sportowym i turystycznym polskich i niemieckich i organizacji młodzieżowych oraz bractw strzeleckich, a także współcześnie funkcjonującym stowarzyszeniom, zrzeszeniom, organizacjom, sekcjom i klubom, które w swoich założeniach statutowych uwzględniają działalność na rzecz wychowania fizycznego, sportu i turystyki. Wśród haseł leksykonu nie mogło zabraknąć opisu obiektów sportowych, gdzie katowiczanie mogli podziwiać zmagania sportowców bądź uprawiać amatorsko wybrane dyscypliny.

Różnorodność opisywanych struktur organizacji sportowych i turystycznych sprawiła, że niemożliwe stało się ujednolicenie treści poszczególnych haseł. Chcąc jednak zawrzeć jak najwięcej informacji, starano się umieścić w każdym haśle takie informacje, jak: profil działania, data powstania, lata funkcjonowania, adres siedziby, działające sekcje, nazwiska wybitnych i zasłużonych sportowców, trenerów i działaczy, osiągnięcia medalowe (seniorów, juniorów i młodzieży) na najważniejszych imprezach sportowych, dorobek w poszczególnych dyscyplinach sportu.

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł