N

 

NAPRZÓD „1912” ZAŁĘŻE (także KS „Naprzód 1912” Katowice III), jednosekcyjny klub piłkarski (wg relacji ►Pawła Chrószcza, jednostka pierwotnie miała być piłkarskim oddziałem ►TG „Sokół” Załęże). Od 1920 należał do Katowickiego Okręgu Górnośląskiego Związku Piłki Nożnej; w 1923 połączył się z ►Spiel Freudenschaft Załęże. W 1939 liczył 363 członków. W 1937 powstała sekcja lekkoatletyczna. Prezesi: Antoni Potyka (1923), Franciszek Spyra (1928–1931), Ludwik Przystolik (1938–1939). Działacz: ►Jan Laband. Osiągnięcia: występy drużyny piłki nożnej w rozgrywkach klasy A. W 1939 został zlikwidowany, w 1952 wykreślony z rejestru przez władze wojewódzkie. Korzystał z boiska „robotniczego” (Arbeiter Sport Platz) przy ul. Wojciechowskiego (pogranicze Załęża i Katowic), które później użytkował KS „Baildon” Katowice (ob. obiekty: ►Punkt 44, ►Multikino).
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999; M. Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice 2012.

NARODOWO-CHRZEŚCIJAŃSKIE ZJEDNOCZENIE PRACY W ZAŁĘŻU, sanacyjna partia polityczna; zał. 1927. W 1929 skupiała 64 członków. Organizowała polskie formacje w ►Związku Towarzystw Polskich; dysponowała wpływami w ►Generalnej Federacji Pracy; współpracowała z gniazdem ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Załężu i ►Towarzystwem Śpiewaczym „Halka”; uzyskała możliwość oddziaływania na grupy ►Związku Powstańców Śląskich w Załężu, ►Związku Obrony Kresów Zachodnich w Załężu, ►Narodowej Partii Robotniczej, ►Towarzystwa Polek, ►Towarzystwa Śpiewaczego „Halka”, Związku Nauczycielstwa Polskiego, ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, ►Towarzystwa Polek przy Narodowej Partii Robotniczej, ►Towarzystwa Śpiewaczego „Chopin”, ►Związku Inwalidów Górniczych, ►Zjednoczenia Zawodowego Polskiego Oddział Kolejarzy. W 1935 działały komisje: do uruchomienia nieczynnej ►kopalni „Kleofas” oraz do melioracji miejscowości. Funkcję prezesa pełnił ►Franciszek Długiewicz; działacze: ►Wiktor Jesionek, Reguła, Polczyk, Szynol, Wozipiwo.
„Polska Zachodnia” 1927, nr 99; 1929 nr 222, 232; 1931, nr 84, 345; 1935, nr 40; „Śląski Głos Poranny” 1928, nr 12.

NEUE BEATE zob. ►Batory

NICOLAISTRASSE zob. ►ks. Pawła Pośpiecha ulica

NIESYTO, ród wywodzący się z Woli k. Pszczyny; protoplastą linii bocznej w Załężu był Franciszek (18 IX 1867 – 19 XII 1930), którego synowie przenieśli się do Mysłowic i Katowic, gdzie znaleźli pracę: Jan (28 VIII 1892 – 25 IV 1966) – związany z kopalnią w Janowie, gdzie był maszynistą kopalnianej maszyny wyciągowej, ►Władysław (8 IX 1894 – 17 II 1975), Walenty (15 XII 1898 – 31 I 1970) – zawodowo związany z Śląskimi Liniami Komunikacyjnymi, po ślubie w 1930 zamieszkał w Mysłowicach, ►Ludwik (25 I 1902 – 27 IV 1968), ►Józef (5 III 1904 – 1 VIII 1975).
E. Niesyto, J. Stawowy: Klan Franciszka Niesyto. Chorzów 2007 (wydruk komputerowy).

NIESYTO Józef (5 III 1904, Załęże – 1 VIII 1975, Mysłowice), syn Franciszka, pracownik Śląskich Linii Komunikacyjnych w Katowicach. Po ślubie w 1928 na stałe osiadł w Mysłowicach; od 1941 działał w AK; w 1944 został aresztowany i osadzony w Dachau; uwolniony VI 1945.

NIESYTO Ludwik (25 I 1902, Załęże – 27 IV 1968), syn Franciszka, jako kilkunastoletni chłopiec otrzymał pracę w ►Hucie Baildon, z którą związał całe swoje życie zawodowe. Mieszkał przy ul. Wojciechowskiego 46 (ob. ►ul. Gliwicka 97).

NIESYTO Stanisław (17 I 1923, Załęże – 17 VI 1985, Wielka Brytania), syn ►Władysława, wnuk Franciszka. Ukończył Gimnazjum Matematyczne w Katowicach, należał do drużyny harcerskiej w Załężu. W 1943 został powołany do wojska niemieckiego i służył w Normandii, wzięty do niewoli zgłosił się do Polskich Sił Zbrojnych, wstępując do armii gen. Andersa.

NIESYTO Władysław [urzęd. Stanisław] (8 IX 1894 – 17 II 1975), syn Franciszka, ppor., członek POW GŚl. Po ukończeniu szkoły podstawowej terminował u kowala w Pszczynie; w 1915 został wcielony do niemieckiego wojska i wysłany na front zachodni; po powrocie do domu wstąpił do POW. Pracował m.in. w ►Hucie Baildon, należał do ►Towarzystwa Śpiewaczego Halka w Załężu. Czynnie uczestniczył w trzech ►powstaniach śląskich, był działaczem plebiscytowym (odznaczony Krzyżem Powstańczym i Krzyżem Kawalerskim). W 1924 zwolniony z huty, znalazł zatrudnienie w Śląskich Liniach Komunikacyjnych (od 1926), gdzie – po epizodzie pracy w firmie Lenschner pod kontrolą okupacyjnych władz niemieckich – pracował aż do emerytury. Mieszkał przy ul. Wojciechowskiego 20a (ob. ►ul. Gliwicka). W 1939 z synem Józefem (ur. 23 II 1926) – harcerzem szkolnej drużynie ZHP w Załężu – uciekali przed frontem niemieckim na wschód; do kraju wrócili w 1940. W 1944 Józef został wcielony do wojska niemieckiego i stacjonował w południowej Francji; uciekł do partyzantki i zgłosił się do Polskiej Marynarki Wojennej; w czasie II wojny światowej służył na ORP „Ślązak” jako sygnalista; w 1947 na ORP „Błyskawica” wrócił do Polski; odznaczony polskimi i angielskimi medalami, w 2003 awansowany do stopnia podporucznika Marynarki Wojennej.

NIESYTO Władysław (28 XII 1924 – 13 VIII 1998), syn Jana, wnuk Franciszka, związany z górnictwem, pracował w Biurze Projektów Przemysłu Węglowego, brał udział w projektowaniu nowych kopalń (m.in. na Woli).

 


LEKSYKON ZAŁĘSKI

WSTĘP

Leksykon załęski ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 1500 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Załęża, różniące się od współczesnych. Dlatego wśród haseł uwzględniono struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowała miejscowość (dotyczące takich jednostek terytorialnych, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z terenów historycznego Załęża, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Załęża, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą większości ulic Załęża i Załęskiej Hałdy, nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych), jak i z onomastyki ludowej. Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Załęża (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np. hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Załęża, opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną i pozaszkolną, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne-granice-zaleza

Współczesne granice Załęża