M

 

MACIEJA ULICA (1900–1922 i 1939–1945 Mathiasstrasse), dł. ok. 200 m, położona w południowej części Załęża, powstała w ramach planu gminnego jako ul. Projektowana (koniec XIX w.). Mieszczą się przy niej siedziby: ►Miejskiej Izby Wytrzeźwień, ►Katowickiego Stowarzyszenia Trzeźwościowego „Jędruś”.

MAGRYŚ Michał (26 VIII 1883, Zabratówka – 17 II 1969, Katowice?), kierownik ►Szkoły Podstawowej nr 20 w Załężu; absolwent Wyższego Gimnazjum Klasycznego w Rzeszowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego (Wydział Prawa i Administracji). Pracował jako nauczyciel w Jaworniku Polskim; w l. 1907–1910 służył w wojsku austro-węgierskim w Rzeszowie; działał w Polskich Drużynach Strzeleckich (kierownik kursów oświatowych); uczestnik I wojny światowej (żołnierz 17. pp w Rzeszowie, walczył na froncie rosyjskim, jeniec w Mandżurii, trafił do tworzących się oddziałów polskich pod dowództwem gen. Czumy); od 1912 do 1922 pracował w Galicji (Kańczuga), kierował szkołą podstawową w Kobiórze, a potem ►Szkołą Podstawową nr 20 (1926–1951). Był działaczem: ►Polskiej Partii Socjalistycznej, ►Ligi Morskiej i Kolonialnej, ►Polskiego Związku Zachodniego, ►Towarzystwa Czytelni Ludowych, ►Związku Powstańców Śląskich, ►Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, chóru ►Chopin; pełnił funkcję prezesa Ogniska Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci. W l. 1939–1945 przebywał w Zabratówce; związany z tajnym nauczaniem i ruchem oporu (kolportaż prasy). W 1945 wrócił do Załęża; działał w Polskim Stronnictwie Ludowym. Zwolniony ze względów politycznych, pracował jako nauczyciel języka rosyjskiego i fizyki, był twórcą ogrodu przyrodniczego. Pochowany na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach.
Kronika Szkoły Podstawowej nr 20 w Katowicach-Załężu (wersja internetowa); „Dziennik Zachodni” 1969, nr 42.

MAGRYŚ Zofia z d. Lach (15 V 1886, Hyżne – 31 XII 1986), nauczycielka, absolwentka Liceum Utrakwistycznego w Przemyślu, członek organizacji niepodległościowej Orła Białego. Po maturze od 1905 uczyła w Górnym Kółku (rzeszowskie), Błażowej. Związana z ruchem ludowym, w l. 1922–1925 uczestniczyła w procesach repolonizacyjnych w Kobiórze, gdzie w 1926 została kierownikiem szkoły. W 1927 przeniesiona do ►Szkoły Podstawowej nr 20 w Załężu; działaczka ►Towarzystwa Śpiewaczego Halka, ►Towarzystwa Czytelni Ludowych, harcerstwa, ►Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, ►Związku Obrony Kresów Zachodnich, ►Towarzystwa Polek; autorka kilku sztuk teatralnych dla teatrów amatorskich. Od 1935 z powodu choroby przebywała na emeryturze; w okresie okupacji prowadziła komplety tajnego nauczania w Zabratówce w woj. rzeszowskim; do Szkoły Podstawowej nr 20 w Załężu wróciła w l. 1947–1950. Żona ►Michała Magrysia.
Kronika Szkoły Podstawowej nr 20 w Katowicach-Załężu (wersja internetowa).

MAJOWA ULICA, nazwa ulicy na Osiedlu Fińskich Domków ►Załęska Hałda; figuruje w źródłach kartograficznych (planach) z l. 50.–60. XX w. Po wybudowaniu ►Osiedla Wincentego Witosa zniesiona.

MAMOK Maciej (25 XII 1838, Radoszowy, dz. Rydułtów – 4 III 1896, Załęże), górnik przodowy, jedna z 104 ofiar poległych w wielkiej ►katastrofie górniczej na kopalni „Kleofas” w nocy 3/4 III 1896. Patron ulicy na ►Kolonii Ignacego Mościckiego.
U. Rzewiczok: Mamok Maciej. W: Patronowie katowickich ulic i placów. Katowice 2013.

MAMUTA KOŚĆ, długości 70 cm i szerokości 45 cm, odkryta w XI 1929 podczas robót melioracyjnych na ►Bugli. Po ekspertyzie w Instytucie Archeologicznym we Lwowie datowana na ok. 30–50 tys. lat przed narodzinami Chrystusa. W I 1930 trafiła do zbiorów tworzącego się wówczas Muzeum Śląskiego.
„Polska Zachodnia” 1930, nr 25.

MANDALONIŚCI zob. ►Zespół Mandolinistów ZDK Huty Baildon

MARCINA ULICA (Matinstraße), położona w północnej części Załęża, po wschodniej stronie ►ul. Gliwickiej, długości ok. 300 m (po ok. 200 m skręca w kierunku południowym), o powierzchni w dużej części nieutwardzonej. Na początku XX w. w pobliżu ul. Gliwickiej zbudowano pierwsze kamienice. W okresie międzywojennym 2 domy należały do ►Giesche SA, a 4 do właścicieli prywatnych; funkcjonowały zakłady pracy: ►Juliusz Dolmann, a pod nr 8 Fabryka Sprężyn i Resorów Fritza Grützmachera; warsztaty prowadzili rzemieślnicy: instalator (Ryszard Rostek), krawiec (August Lukaschek), malarz (Jerzy Meyer), monter (Piotr Banek), rzeźnik (Jan Kuc), ślusarze (Rudolf Jarocin, Szczepan Schwiertz), tokarz (Walenty Hanysek). Znanym mieszkańcem był ►Eugen Franz. Obecnie ulica prowadzi do zabudowań ►Nowy Baildon; znajduje się przy niej 7-kondygnacyjny biurowiec wchodzący w skład kompleksu Rawa Office oraz zakład stolarski.
Skorowidz branż przemysłu, handlu, finansów, rzemiosła i zawodów wyzwolonych. Województwo śląskie. Katowice 1929/1930; Księga adresowa Wielkich Katowic. Katowice 1935; Śląska księga adresowa. Informator gospodarczy na rok 1958. Katowice 1958; http://mapy.eholiday.pl/ulica-pokoju-katowice,123925.html.

MARIANISCHE FRAUEN KONGREGATION zob. ►Sodalicja Mariańska

MARTINSTRAßE zob. ►Marcina ulica

MARYSIN DWÓR, hotel konferencyjny/kongresowy w Załężu, prowadzony przez rodzinę; nowoczesny obiekt przy ►ul. J. Pukowca 17 a wybudowany w 2006. Nazwa wywodzi się od pierwszej właścicielki obiektu, rodowitej góralki Marii, która za miłością swojego życia przywędrowała do stolicy Śląska. W 5-piętrowym obiekcie mieszczą się 62 komfortowo wyposażonych pokoje jedno- i dwuosobowe (mogace pomieścic do 150 osób), stylowa restauracja i park (organizowane są występy zespołów bułgarskich, góralskich, kaszubskich, cygańskich, śląskich) oraz centrum konferencyjne (3 sale o łącznej powierzchni 800 m2). Zarówno w restauracji, jak i w całym obiekcie wykorzystano bele drewniane ze starego 130-letniego młyna i 100-letnich budynków mieszkalnych. Tworząc i projektując wnętrza, starano się utrzymać przywiązanie do staropolskiej kultury, jednocześnie łącząc ją z nowoczesnymi rozwiązaniami.
http://www.restauracja-katowice.com.pl/hotel

MASZYNOWY I METALOWY PRZEMYSŁ, ważna w dziejach Załęża gałąź gospodarki, której rozwój zapoczątkowała w 1913 (przed wybuchem I wojny światowej) Schlesische Gruben und Hüttenbedarfsgesellschaft m.b.H (Śląska Górniczo-Hutnicza Spółka Akcyjna). W okresie międzywojennym przemysł ten reprezentowały: Fabryka Kotłów Broll i S-ka [1922], Fabryka wyrobów drucianych Franciszka Hrubego, ►Traugoth (Montaż i demontaż kotłów, konstrukcji żelaznych); fabryka sprzętu pożarniczego ►Miarczyński i Spółka; dominowały fabryki sprężyn i resorów (►Fabryka Sprężyn i Resorów Augustyna Kühnholza przy ul. Wojciechowskiego 43, ►Fabryka Sprężyn Dittrich przy ul. Wojciechowskiego 49, ►Fabryka Sprężyn Fritza Grützmachera przy ul. Marcina 8, ►Fabryka Spręzyn Hoinkesa i Jarząbka przy ul. Anioła). Zlicytowana przez Alfreda Wagnera Fabryka Maszyn Górniczych od 1933 wznowiła działalność jako Fabryka Maszyn, Odlewnia Żeliwa i Metali Kolorowych ►MOJ (pod dyrekcją Gustawa Różyckiego); nowym asortymentem produkcji w 1937 były motocykle; fabryka ta została włączona w rozwój przemysłu wojennego III Rzeszy; wznowiła działalność po II wojnie światowej. Do końca l. 40. XX w. przy ul Wojciechowskiego 2 istniała fabryka ►Pieczonka E. junior (rury, kolanka piecowe, blachy do pieczenia ciast, łopatki do węgla, okucia meblowe). W l. 70. XX w. powstała Fabryka Narzędzi Górniczych ►Gonar.
APK, zesp. Miasto Katowice, sygn. 400; APK, zesp. Urząd Wojewódzki Wydział Przemysłu i Handlu, sygn. 2583; Księga adresowa województwa śląskiego na rok 1926/1927. Katowice 1927; „Polonia” 1926, nr 1; Skorowidz branż przemysłu, handlu, finansów, rzemiosła i zawodów wyzwolonych. Województwo śląskie. Katowice 1929/1930; Księga adresowa Wielkich Katowic. Katowice 1935; Śląska księga adresowa. Informator gospodarczy na rok 1958. Katowice 1958.



MATHIASSTRASSE zob. ►Macieja ulica

MATLOCH Józef (5 VII 1876, Stara Wieś – 26 IV 1939, Bogucice), ksiądz. Początkowo po odbyciu studiów w Rzymie (1893–1900) i po święceniach kapłańskich (1900 w Rzymie) przebywał w zakonie salwatoriańskim. Po opuszczeniu szeregów zakonnych kontynuował studia w Krakowie (1906–1908); studiował filozofię w Innsbrucku (1908–1911) i teologię w Monachium (1911–1914). W l. 1914–1918 był kapelan rannych jeńców we Francji. Po powrocie na Śląsk pomagał duszpastersko w parafii św. Michała w Starej Wsi oraz w Poznaniu (parafie św. Wojciecha i św. Łazarza). W czasie plebiscytu powrócił na Śląsk, do Raciborza, gdzie pracował w redakcjach pism polskich: „Nowiny Raciborskie”, „Gazeta Opolska”, „Katolik” i niemieckich: „Weisser Adler”, „Grenzzeitung”, które wydawane były duchu polskim. Pisał artykuły i publikował swoje wiersze. Naraził się władzom pruskim i w 1921 musiał uchodzić na teren Śląska przydzielony Polsce. Zamieszkał w Rydułtowach. Po krótkim zatrudnieniu w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim podjął pracę jako wikariusz w parafiach: Rydułtowy, Radlin, Jedłownik, Chorzów, Kochłowice, Szopienice, Dąb, Chropaczów, Lipiny, Niedobczyce, Brenna, Rudzica i Lipowiec, gdzie był administratorem. W l. 1936–1939 przebywał na emeryturze w Załężu. Zmarł w Szpitalu Bonifratrów w Bogucicach; pogrzeb odbył się w Załężu.
Encyklopedia wiedzy o Kościele katolickim na Śląsku – www.encyklo.pl/index.php?title=E-ncyklopedia.

MÄNNER TURN VEREIN ZALENZE, zał. 1895, pierwsza niemiecka organizacja kultury fizycznej w Załężu. Należała do I Okręgu Deutsche Turnerschaft. W 1906 skupiała 20 członków. Uczestniczyła w akcji ►Volks- und Jugendspiele. Ok. 1921–1922 nastąpiła ewolucja w kierunku ruchu sportowego (sekcja piłki nożnej). Rozwiązana decyzją Deutsche Turnschaft in Polnisch Schlesien. W okresie okupacji hitlerowskiej do jej tradycji odwoływała się niemiecka organizacja ►Sport- und Turnverein „1895” Zalenze. Działacze: Johann Adamek, Kober.
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

MIARCZYŃSKI I SPÓŁKA, Fabryka Sprzętu Przeciwpożarowego, zwana też Biurem Sprzętu Przeciwpożarowego, spółka rodzinna zał. 11 I 1930 przez Czesława i Krystynę Miarczyńskich z siedzibą w Załężu przy dawnej ul. Miechowice 7; rejestrowana w Rejestrze Handlowym 15 V 1930. W 1938 zatrudniała 78 pracowników. Produkowała drabiny mechaniczne, motopompy Silesia, wozy rekwizytowe, samochodowe, konne, gaśnice Minimax, pianowe, płynne, śniegowe, sikawki ręczne, sprzęt dla straży pożarnych, instytucji państwowych i wojska polskiego. W 1938 powstał oddział w Krakowie. W l. 1939–1944 pod Zarządem ►Treuhandstelle Ost (Georg Karl Holzer z Bytomia); w l. 1944–1945 funkcjonowała pod nazwą ►Feuerwehrgerätefabrik Willy Winckler. Od 16 XI 1945 obowiązki kuratora pełnił ►Edmund Kaźmierczak, od 1947 reprezentujący interesy Hermana Miarczyńskiego (mieszkańca Londynu) i pozostałych współwłaścicieli spółki (Krystynę, Helenę i Franciszkę – wdowy po zmarłych członkach rodziny Miarczyńskich). W 1950 zlikwidowana.
AUM, zesp. 1, sygn. 1545.

MIEJSKA IZBA WYTRZEŹWIEŃ W ZAŁĘŻU, otwarta w 2001 w budynku dawnego ►Szpitala Dziecięcego przy ►ul. Macieja 10 (w miejsce placówki przy ul. Chorzowskiej wyburzonej pod Drogową Trasę Średnicową), z 13 salami. Swoje siedziby mają tam też: ►Katowickie Stowarzyszenie Trzeźwościowe „Jędruś” oraz Ośrodek Pomocy dla Osób Uzależnionych od Alkoholu.
http://oi.katowice.pl/.

MIEJSKIE PRZEDSZKOLE nr 94 W KATOWICACH, zał. 4 II 1985, z siedzibą w parterowym, wolno stojącym budynku, otoczonym dużym ogrodem, przy ►ul. Macieja Rataja. Do dyspozycji przedszkolaków pozostają: pracownia plastyczna oraz dobrze wyposażona garderoba teatralna, aula przystosowana do zajęć i występów artystycznych oraz atrium ze sceną letnią. Od 2002 organizuje „Rodzinne kolędowanie przedszkolaków” w ►parafii Podwyższenia Krzyża Świetego i św. Herberta i imprezy integracyjne – piknik pod hasłem: Mama, tata i ja (z zawodami sportowymi, loterią, bufetem pod chmurką); od 2003 – Międzyprzedszkolny Przegląd Twórczości Ekologicznej. W 2004 przyjęło profil artystyczny, prowadząc dodatkowe zajęcia plastyczne, muzyczno-taneczne, teatralne oraz gimnastyczne dla dzieci 5- i 6-letnich. Otrzymało Statuetkę Cedryka za kilkuletnią współpracę z Centrum Ekspresji Dziecięcej; aktywnie uczestniczyło w organizacji III Ogólnopolskiego Festiwalu Ekspresji Dziecięcej. Dyrektorzy: Halina Głogowska, Janina Przebindowska, Danuta Posny-Klima.
www.osiedlewitosa.katowice.pl.

MIKOŁOWSKA ULICA zob. ►ks. Pawła Pośpiecha ulica

MIŁOŚĆ, Towarzystwo Ogródków Działkowych w Załęskiej Hałdzie (►Osiedle Kopalni „Wujek”), zał. w 1935 pod nazwą „Załęska Hałda”, reaktywowane 25 II 1946 pod nazwą „Miłość”; rozwiązane 1950. Ulokowane na terenie wydzierżawionym od SA ►Hohenlohe; w 1936 zajmowało pow. 2,5 ha i liczyło 70 działek. Ogródki były przeznaczone dla bezrobotnych z Kopalni Węgla Kamiennego „Wujek”; pomocy finansowej udzielało Wojewódzkie Biura Pracy. Działacze: Ludwik Pytlok, Jan Ciwis, Teofil Lorens.
APK, zesp. Urząd Wojewódzki Śląski, Wydział Społeczno-Polityczny, sygn. 715; Dziesięć lat pracy Okręgowego Związku Towarzystw Ogródków Działkowych i Osiedli Województwa Śląskiego 1928–1938. [Katowice] 1938.

MŁODZIEŻOWY DOM KULTURY, placówka wychowawcza o wielostronnym spektrum działania z siedzibą przy ►ul. Gliwickiej 214; przejęła część tradycji ►ogródka jordanowskiego, który został założony na tym terenie w 1938. Po II wojnie światowej ogród jordanowski dysponował starym budynkiem otoczonym dużym parkiem z dwoma czynnymi basenami i ich zapleczem. W l. 1960–1973 placówka funkcjonowała pod nazwą Dom Kultury Dzieci i Młodzieży; do 1989 patronował mu Janek Krasicki. Pierwotnie mieściła się w budynku obecnego ►Przedszkola nr 39. W 1971, po trwającej dwa lata przebudowie, placówka została przeniesiona do dawnego budynku szatni (obsługującej 2 baseny znajdujące się w tym ośrodku wychowawczym). Program działalności sportowo-rekreacyjny w l. 60. XX w. został rozszerzony o działalność w kółkach zainteresowań popularnonaukowych, kulturalnych, technicznych, zespołów językowych. Od l. 70. XX w. działały m.in.: ►Młodzieżowe Koło PTTK, ►Zespół Pieśni i Tańca ZHP, Międzyszkolny Klub Sportowy z sekcjami piłkarską i lekkoatletyczną, Pracownia Modelarska, kino ►„Ptyś”, półinternat, klub ►„Absolwent”, od 1977 Kuratorski Ośrodek Pracy z Młodzieżą. Filie MDK działały w załęskich szkołach: koła wiedzy (w szkole nr 24), sportowe (w szkole nr 22), po 1977 również w szkołach poza tą dzielnicą Katowic. Rok szkolny 2005/2006 był dla MDK-u okresem przebudowy i wielkich zmian. Do istniejącego budynku dobudowano pracownię komputerową, zmieniono układ pomieszczeń i korytarzy, odmalowano i nowocześnie wyposażono sale i pracownie. Na ogrodowym terenie znajduje się nowoczesny, odkryty basen kąpielowy czynny w miesiącach letnich. W 2012 powstało boisko Orlik. Obecne struktury i formy działalności to: Biblioteka, Koło teatralne, Zajęcia sportowe, Zespół form dekoratorskich, Zespół tańca nowoczesnego, Zajęcia kreatywne, Zespół rysunku i grafiki, Zajęcia klubowe – wolontariat, Zespół instrumentalno-gitarowy, Małe formy rzeźbiarskie, Grafika i malarstwo, Spotkanie z komputerem, Kawiarenka internetowa, Zespół modelarstwa lotniczego, Język angielski , Klub poszukiwacza wiedzy, Zespół rzeźby i malarstwa, Koło twórczych poszukiwań w plastyce, Klub młodego technika, Sobotnie harce, Klub czasu wolnego, Studio piosenki, Zajęcia klubowe – Świat wokół nas, Koło języka niemieckiego, Koło dziennikarskie z elementami fotografii, Z językiem angielskim po wielokulturowej Europie, Zespół wokalny „Na bis”. Zajęcia odbywają się przez 6 dni w tygodniu. Instytucja organizuje wiele konkursów i imprez okolicznościowych, np. festiwal gitarowy, konkurs fotograficzny, konkursy literackie. W budynku znajduje się kawiarenka internetowa.
http//www.mdkkatowice.pl/.

MŁODZIEŻOWY ZESPÓŁ BALETOWY ZDK HUTY BAILDON, zał. ok. 1953, skupiał 12–15 osób w wieku powyżej 14 roku życia; występował m.in. w CSRS i Jugosławii.
U. Rzewiczok: Huta Baildon i jej twórca. Katowice 2009.

MOJ, Klub Motocyklowy przy Fabryce Maszyn Górniczych ►„MOJ” w Katowicach-Załężu, zał. 1938 przez Jerzego Rogowskiego, Alojzego Bołdysa, ►Gustawa Różyckiego, Stanisława Peszkowskiego, Józefa Arndta. Jako pierwszy w Polsce wprowadził wyścigi motocykli z przyczepkami. Po 1945 nie wznowił działalności.

MOJ KATOWICE, KS przy Fabryce Maszyn Górniczych ►„MOJ” w Katowicach-Załężu, zał. 4 VII 1946 przez Józefa i Jerzego Arndtów, Jerzego Niedzielskiego, Ernesta Fojta. Siedziba mieściła się przy ul. ks. Augustyna Strzybnego (ob. ►ul. Tokarska). Kolejne nazwy: RKS MOJ (do 27 VII 1946), KS „Napęd” Załęże (do 1949), „Górnik” Załęże-Dąb (do 1950, po fuzji z GKS „Eminencja” Dąb i GZKS „Kleofas”, zob. ►06 Kleofas Katowice), Koło Sportowe nr 15 „Górnik” przy Fabryce Maszyn Górniczych (1950–1957), w źródłach prasowych „Górnik” Katowice (nazwa utrzymywała się do końca l. 50. XX w.), KS MOJ (26 IV 1957 – 1963), KS ►RAPID – MOJ (1963–1964), włączony do GKS Katowice 1 I 1965. W 1962 skupiał 60 członków. Działacze: Filomen Hoffmann, Norbert Kurzaj, Wiesław Tyrlik. Osiągnięcia: 10 (1–3–6) medali MP. Wybitni sportowcy: ►Jan Adamaszek, Henryk Przygoda, Wiesław Wielgus, Piotr Zimoląg, Henryk Kukuła. Trenerzy: ►Antoni Gołaś, Ryszard Dworok, Robert Zientek.
A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999.

MOLTKESCHULE zob. ►Szkoła Podstawowa nr 21 w Załężu

MOŚCICKIEGO IGNACEGO KOLONIA, osiedle mieszkalne w północno-zachodniej części Załęża, na pograniczu Katowic i Chorzowa, wybudowane z inicjatywy władz wojewódzkich; uroczyście otwarte przez prezydenta Ignacego Mościckiego 2 X 1927 i nazwane na jego cześć; w 1944 nosiło nazwę Rudolf Hess Kolonie, a od 1952 do pocz. XXI w. imię greckiego komunisty Nikosa Belojanisa. Pierwotna zabudowa składała się z 44 domów dwurodzinnych, szeregowo ustawionych przy 10 równoległych ulicach, nazwanych na cześć 11 górników spośród 104 poległych w czasie katastrofy górniczej na ►kopalni „Kleofas” w 1896. Domy z dwuspadowymi dachami i lukarnami zaprojektowali P. Massalski i J. Krzemiński. W 1932 powstała szkoła; funkcjonował też centralnie umieszczony sklep. Osiedle było przeznaczone dla weteranów pracy narodowej, robotników wybranych według kryteriów narodowych; stanowiło teren rywalizacji społeczno-politycznej środowisk niepodległościowych – powstańczego (►Paweł Jacek) i legionowego (►Józef Słomka) – obejmujących wszystkie istniejące na tym obszarze stowarzyszenia społeczne: ►Katolickie Stowarzyszenie Kobiet, ►Katowickie Stowarzyszenie Mężów, ►Oddział Młodzieży Powstańczej nr 50, ►Polski Związek Zachodni, ►Towarzystwo Czytelni Ludowych, ►Towarzystwo Młodych Polek, Towarzystwo Ogródków Działkowych ►Świt, ►Towarzystwo Polek, ►Towarzystwo Śpiewacze im. Stanisława Moniuszki, ►Związek Powstańców Śląskich, ►Związek Strzelecki, ►Zespół Towarzystw Kolonii Mościckiego. Nawiązuje do nich Stowarzyszenie „Kolonia Mościckiego”, powołane w 2008 w celu ratowania zabytkowego osiedla (prezesi: Dagmara Magiera, Maria Danielska). Przynależność parafialna: położona na obrzeżu Załęża kolonia nie dążyła do zjednoczenia z ►parafią św. Józefa w Załężu; mieszkańcy uczęszczali na nabożeństwa do kościoła franciszkańskiego na Klimzowcu. W II poł. l. 30 XX w. w kołach kościelnych zrodziła się idea budowy odrębnego kościoła p.w. św. Teresy dla Obroków i Kolonii Mościckiego; powrócono do niej jeszcze w II poł. l. 40 XX w., a następnie zrezygnowano. Osiedle pozostało w granicach ►parafii św. Józefa. Na jego terenie w l. 1939–1954 istniał krzyż misyjny.
AKAD, zesp. AL, sygn. 2521; AKAD, Archiwum Parafii św. Józefa w Katowicach-Załężu, sygn 77/45; J. Kurek, A. Piontek: 85 lat na pograniczu... Z dziejów Kolonii im. Prezydenta Ignacego Mościckiego w Katowicach (1928–2013). Katowice 2013; A. Steuer: Kolonia Mościckiego. W: „Kronika Katowic”. T. 8. Katowice 1999; J. Tofilska, A. Steuer: Osady i osiedla. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

MOŚCICKIEGO Ignacego ULICA, nazwa od 1991 (pierwotnie, od 1951, Małgorzaty Fornalskiej), dł. 0,3 km, w pn.-wsch. części ►Osiedla Witosa. Ważniejsze obiekty: Przedszkole Miejskie nr 50, Urząd Pocztowy nr 29, PKO BP, sklep sieci Lewiatan, apteka, siedziba Polskiego Klubu Psa Sportowego.

MRONCZ Karol (27 XII 1886, Załęska Hałda – 15 X 1968, Katowice), właściciel restauracji przy ul. Załęska Hałda 4, prezes chóru ►Lutnia w Załęskiej Hałdzie. W restauracji Mroncza siedziby miały: ►Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Załęskiej Hałdzie, ►Centrala Związku Górników, chór ►Lutnia. Pochowany na ►cmentarzu parafialnym w Załężu.
Księga adresowa województwa śląskiego na rok 1926–1927. Oprac. J. Berantt, Katowice [1927]; J. Fojcik: Śląski ruch śpiewaczy 1945–1974. Katowice, 1983; A. Steuer: Ruch sportowy w Katowicach-Załężu (1895–1998). W: „Kronika  Katowic”. T. 8. Katowice 1999; inskrypcja nagrobkowa na cmentarzu parafialnum w Załężu.

MROWIEC Maria zob. ►Chrószcz Maria

MUSIALIK Franciszek (25 VII 1899, Nowa Wieś, ob. Wirek Ruda Śląska – 29 X 1964, Wildpoltsweile, Niemcy), ksiądz. Po święceniach kapłańskich (1924) we Wrocławiu jako alumn zgłosił się do pracy duszpasterskiej w nowo powstałej Administracji Apostolskiej Polskiego Śląska; był wikariuszem w parafii NMP i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich (1924–1927), parafii Niepokalanego Poczęcia NMP w Katowicach (1927–1932) i w ►parafii św. Józefa w Załężu (1932–1937 – w tym czasie został nominowany na sekretarza generalnego Katolickiego Stowarzyszenia Mistrzów i Czeladników w Katowicach). W l. 1937–1942 przebywał na stacji duszpasterskiej Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Kozłowej Górze, a od 26 XI 1942 do 22 VII 1946 w parafii załęskiej jako administrator; później został wysiedlony do Werdhol n. Lenne (Sauerland) w brytyjskiej strefie okupacyjnej.
Encyklopedia wiedzy o Kościele katolickim na Śląsku – www.encyklo.pl/index.php?title=E-ncyklopedia.

 


LEKSYKON ZAŁĘSKI

WSTĘP

Leksykon załęski ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 1500 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Załęża, różniące się od współczesnych. Dlatego wśród haseł uwzględniono struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowała miejscowość (dotyczące takich jednostek terytorialnych, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z terenów historycznego Załęża, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Załęża, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą większości ulic Załęża i Załęskiej Hałdy, nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych), jak i z onomastyki ludowej. Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Załęża (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np. hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Załęża, opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną i pozaszkolną, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne-granice-zaleza

Współczesne granice Załęża