R

 

RATUSZ W BOGUCICACH, dla rozrastającej się od 1903 gminy bogucickiej dotychczasowe dzierżawione i opłacane przez władze samorządowe ciasne pomieszczenie okazało się niewystarczające; w 1910 zapadła decyzja o budowie nowego pomieszczenia – w dogodnej lokalizacji w pobliżu torów tramwajowych (zob. ►Tramwajowe linie) i kolejowych (zob. ►Stacja kolejowa Katowice-Zawodzie); powstał gmach wbudowany w l. 1911–1912 według projektu architekta Arnolda Hartmanna (Berlin-Grünenwald), nadzór nad budową sprawował J. Litsche. Do 1924 siedziba ►gminy Bogucice; do 1939 Wydział Spraw Obywatelskich, Biuro Meldunkowe, biuro wojskowe (Miejska Komenda Uzupełnień), ►Stacja Opieki nad Matką i Dzieckiem, kuchnia ludowa (Mleczna), Urząd Pośrednictwa Pracy i Bezrobotnych, Komisariat Policji Zawodzie, ►Urząd Stanu Cywilnego (►Zawodzie, ►Katowice II); do 1945 Sztab Centrali Przesiedleń. W 1945 budynek został uszkodzony w wyniku eksplozji materiałów wybuchowych. Po wojnie znajdował się w posiadaniu Ministerstwa Przemysłu; od 1946 siedziba ►Uniwersytetu Ekonomicznego. W l. 2011–2018 gmach poddano renowacji (m.in. odnowiono wieżyczkę zegarową uszkodzoną podczas eksplozji materiałów wybuchowych tuż po wkroczeniu wojsk sowieckich w II lub III 1945).
Architektura: gmach, 3-kondygnacyjny, wybudowany na planie zbliżonym do czworoboku, z trzema skrzydłami okalającymi dziedziniec; w bryle budynku dominują elementy neoklasycyzmu i secesji, elewację frontową zdobi ryzalit i ułożone w tzw. wielkim porządku pilastry zwieńczone figurami, z przodu tympanon udekorowany płaskorzeźbą – relief z wyobrażeniami: chłopa, górnika, hutnika, pomiędzy pilastrami półkoliste odrzwia, okna frontowe również zakończone półkoliście. We wschodnim skrzydle umieszczono datę: 1912; na 1 piętrze mieści się duża sala posiedzeń rady gminnej.
E. Breitkopf, E. Skorwider, A. Steuer: Zawodzie. Monografia dzielnicy i parafii Opatrzności Bożej w Katowicach. Katowice 2011; „Nasze Miasto” 2018, nr 28; „Polak” 1910, nr 42; „Polonia” 1928, nr 109.

RAWA, Towarzystwo Ogródków Działkowych w Bogucicach, powstałe w 1935 na terenie o powierzchni 1,53 ha dzierżawionym od ►Wspólnoty Interesów S.A.; zarejestrowane 5 VII 1937. W 1935 funkcjonowało 27 działek, a w 1937 – 41, które były uprawiane przez bezrobotnych, inwalidów i wdowy. Funkcję prezesa pełnił Karol Skupin. Po 1945 nie wznowiło działalności; wykreślone z rejestru organizacji 13 I 1953.
Dziesięć lat pracy Okręgowego Związku Towarzystw Ogródków Działkowych i Osiedli Województwa Śląskiego 1928–1938. Katowice 1938.

ROŹDZIEŃSKIEGO WALENTEGO OSIEDLE (potoczna nazwa: Gwiazdy), osiedle w Katowicach przy ►alei Roździeńskiego (po stronie Bogucic, Zawodzia i Katowic). Wybudowane w 1.1970–1978 (architekci: ►Henryk Buszko, ►Aleksander Franta, Tadeusz Szewczyk, konstrukcja mgr inż. J. Bohoniuk) na terenach należących wcześniej do ►kopalni „Katowice”). Składa się z 7 wieżowców mieszkalnych, których podstawą jest gwiazda ośmioramienna. Każdy z wieżowców ma takie same parametry: wysokość: 81 m, liczba kondygnacji: 27 (w tym 24 użytkowe), powierzchnia: 18 720 m², kubatura: 55 456 m³. Są to najwyższe (po „Kukurydzach” na Osiedlu Tysiąclecia) budynki mieszkalne w Katowicach. Konstrukcja budynków jest jednak różna. Gwiazdy 3, 4, 5 i 7 są zamieszkane jedynie na 23 kondygnacjach (na 1 piętrze znajdują się pomieszczenia przeznaczone na przychodnię, przedszkole, sklepy, żłobek i gabinet dentystyczny. Część bloków ma 192 mieszkania, część 184. Mieszkania mają powierzchnię od 54 do 62 m2. Do osiedla należą również bloki mieszkalne przy ul. Uniwersyteckiej nr 25 i 29 (parametry budynków – wysokość: ponad 40 m, liczba kondygnacji: 15, w tym 14 użytkowych). Na osiedlu mieszka około 6500 osób. Znajdują się na nim ►Szkoła Podstawowa nr 2 im. Jana III Sobieskiego i pawilon handlowy (oba te budynki również mają kształt gwiazdy) oraz ►Przychodnia Rejonowa. Pod względem przynależności parafialnej od 1970 osiedle należy do 3 parafii: ►Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Katowicach, ►Opatrzności Bożej w Zawodziu i ►św. Szczepana Męczennika w Bogucicach.
J. Tofilska, A. Steuer: Osady i osiedla. W: Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo. Red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz. T. 2. Katowice 2012.

RUDOLPH, szyb ►kopalni „Katowice”, drążony ok. 1832; w XIX w. zakończył działalność.
R. Borowy: Wczoraj – dziś – jutro... kopalni „Katowice-Kleofas”. Historia węglem pisana. Katowice 1997.

RYSZARD zob. szyb ►Bogucice.

RZEMIOSŁO BRANŻY MIĘSNEJ (obejmuje masarzy, rzeźników, wędliniarzy), reprezentowane przez co najmniej 38 rzemieślników – do 1922 należeli do nich aktywni w gminie boguckiej działacze społeczno-polityczni: Kazimierz Broda, ►Bartłomiej Broda, Józef Jarecki, Józef Kallabis, Karol Kaluza, Max Rzymełka, Augustyn Rokus, a także: Emil Baczinski, Waleska Baczinski, Teodor Froncek, Thomas Greinert, Max Holetzek, Jan Łakomy (Johann Lakomy), Jozsef Lebek, Heinrich Schott, Teofil Szczygieł, Józef Tłuczykont, Johann Trzaskalik; w okresie międzywojennym: Ernest Anschütz, Alfons Baczyński, Leopold Boguszewski, ►Bartłomiej Broda, Kazimierz Broda, Jakub Cygan, Piotr Cygan, Eugeniusz Czopek, Franciszek Gajda, Alfred Greinert, Ignacy Janda, Lucjan Jasiński, Józef Plewnia, Michalina Wielkiewicz; w l. 1939–1945: Adhelheid Borys, Roman Borys, Emilie Paprota; po 1945: Franciszek Janicki, Robert Kapłonek, Erwin Michalik, Władysław Wodniak, Henryk Zaporowski. Najwięcej zakładów było zlokalizowanych przy ulicach: ►1 Maja, ►L. Markiefki, ►K. Mieroszewskiego.
„Polak” 1908, nr 66.

rzepka-augustyn

RZEPKA Augustyn (3 VIII 1892, Sielec – 21 V 1951, Dąbrówka Mała), drukarz (zecer), działacz narodowy i społeczny; od 1912 w Bogucicach (mieszkał przy ►ul. L. Markiefki); uczestnik I, II i III ►powstania śląskiego; członek Komendy Powiatowej Katowickiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska; prezes gniazda ►Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Bogucicach; od VI 1922 prezes grupy miejscowej w Bogucicach ►Związku Powstańców Śląskich; po 1926 działacz ►Narodowo-Chrześcijańskiego Zjednoczenia Pracy w Bogucicach; zaangażowany w działalność charytatywną w ►Komitecie Pomocy Biednemu Dziecku w Bogucicach; inicjator odbudowy zniszczonego ►pomnika Poległym Powstańcom; w l. 1935–1939 naczelnik gminy Dąbrówka Mała; w okresie okupacji hitlerowskiej ukrywał się na terenie Krakowa; w l. 1945–1949 prezes koła ►Związku Weteranów Powstań Śląskich. Odznaczony Śląskim Krzyżem Powstańczym. Pochowany na cmentarzu parafialnym w Dąbrówce Małej.
A. Hampel: Augustyn Rzepka (1892–1951), działacz narodowy i społecznej. „Rozdzień” 1999, nr 5.

RZEŹNICY zob. ►Rzemiosło branży mięsnej

 


LEKSYKON BOGUCKI

WSTĘP

Leksykon bogucicki ma charakter popularny, będzie zawierać minimum 2000 haseł ujmujących okres od czasów zamierzchłych do współczesności. Granice terytorialne powstającego dzieła wyznaczają granice historyczne Bogucic z ich obszarem dworskim, Zawodziem, Koszutką, Kuźnicą Bogucką, Burowcem i włączoną już po I wojnie światowej do Dzielnicy II kolonią Agnes-Amanda, różniące się od współczesnych. Uwzględniono także najdalszy zasięg parafii p.w. św. Szczepana Męczennika. Miejscowości, które jej podlegały (Katowice, Kuźnica Bogucka, Dąbrówka Mała, Załęże, Brynów), zostaną opisane w kontekście ich związków z kościołem. Ponadto opisane zostaną struktury administracji terenowej, w obrębie których funkcjonowały miejscowości Bogucice i Zawodzie (jednostki terytorialne takie, jak: księstwo cieszyńskie, księstwo raciborskie, majorat mysłowicki, powiat bytomski i powiat katowicki), a także struktury administracji kościelnej (dekanaty), do których miejscowości należały.

W hasłach poruszono tematy: biograficzne, topograficzne, topograficzno-historyczne, historyczne, gospodarcze, wyznaniowe, kulturalno-oświatowe, omówiono zabytki i pomniki, struktury lecznictwa i kultury fizycznej, parę haseł poświęcono kulturze ludowej.

Notki biograficzne dotyczą wyłącznie osób nieżyjących, pochodzących z Bogucic, Koszutki, Zawodzia, a także tam zamieszkałych bądź działających, rozsławiających je poza ich granicami, o ile o ich działalności zachowały się ślady w źródłach lub dostępnych opracowaniach. Było to jedyne kryterium, jakie zastosowano, stąd w leksykonie znalazły się osoby o różnych opcjach narodowych i różnych orientacjach politycznych (m.in. działacze lewicowi, przedstawiciele duchowieństwa, osoby konsekrowane, właściciele Bogucic – przedstawiciele rodów Salomonów, Mieroszewskich, Tiele-Wincklerów, działacze samorządowi, powstańcy śląscy, sportowcy, nauczyciele, przedstawiciele świata kultury, dyrektorzy zakładów pracy, osoby zasłużone dla nauki polskiej).

Ważną część leksykonu stanowią hasła topograficzne – zarówno z topografii urzędowej (dotyczą  większości ulic Bogucic, Koszutki i Zawodzia), nazw osiedli i kolonii, miejsc historycznych, jak i z onomastyki ludowej (np. Tyfus, Drajok, Mrówcza Górka). Pewna grupa haseł dotyczy wydarzeń historycznych, ich wpływu na dzieje Bogucic (np. działalności Armii Radzieckiej w styczniu 1945, II wojny światowej, struktur ruchu oporu podczas okupacji, I wojny światowej, powstań śląskich, plebiscytu górnośląskiego, wojny trzydziestoletniej, wojen saskich, wielkiego kryzysu gospodarczego).

Duża grupa haseł dotyczy jednostek gospodarczych. W tej grupie znajdują się wszystkie kopalnie z  szybami i polami górniczymi, huty, kuźnica i inne jednostki gospodarcze różnych branż. Pewna grupa haseł odnosi się do rzemiosła, usług i handlu – obejmuje opracowania dotyczące nazw branżowych (np. fryzjerstwo, kowalstwo, piekarstwo), rzemieślników wykonujących wybrane zawody (np. budowlańcy, piekarze, stolarze), a także niektórych hurtowni, sklepów i mających długoletnie tradycje restauracji. Nie pominięto również haseł związanych z rolnictwem (np.  hodowla bydła, drobiu, koni, trzody oraz uprawa roślin użytkowych, ziemniaków i żyta).

Starając się uwzględnić wszystkie aspekty dziejów Bogucic, Koszutki i Zawodzia opracowano też hasła związane z życiem parafialnym realizowanym w 3 istniejących kościołach (parafie, związki i stowarzyszenia kościelne, obiekty sakralne), edukacją przedszkolną, szkolną, pozaszkolną i akademicką, lecznictwem (szpitale, ważniejsze przychodnie, apteki), kulturą fizyczną i turystyką (struktury i kluby sportowe).

Przy opracowaniu leksykonu korzystano z archiwaliów Archiwum Państwowego w Katowicach i jego oddziałów w Pszczynie i Gliwicach, Archiwum Miejskiego w Katowicach, Archiwum Kurii Archidiecezjalnej w Katowicach oraz zgromadzonych w Muzeum Historii Katowic, a także informacji zamieszczanych w prasie historycznej i współczesnej, okolicznościowych wydawnictwach jubileuszowych oraz literaturze naukowej i popularnonaukowej.

Antoni Steuer

autor koncepcji opracowania i treści haseł


 


wspolczesne granice bogucic
Współczesne granice Bogucic